Γράφει ο κωνσταντίνος Μπουρας
Χρύσα Χρονοπούλου-Πανταζή, «Αμάχητη Αγάπη», Εκδόσεις Ατρειδών Κύκλος, Αθήνα 2025, σελίδες 90, ISBN-13: 9786185832223, Κατηγορίες: Μυθιστόρημα
Στο εκπληκτικό αυτό πόνημα τής Φιλολόγου και Διδάκτορος Φιλοσοφίας Χρύσας Χρονοπούλου-Πανταζή τίθενται ζητήματα που είναι μάλλον θέματα ταμπού μετά την εν Τρούλλω Σύνοδο που απαξίωσε τις θεωρίες τού Ωριγένη περί μετενσαρκώσεως, αυτό όμως που διατηρείται ανέπαφο είναι το ερευνητικό ενδιαφέρον της για την ελεύθερη βούληση, καθώς και η ορφική αντίληψη για την «φιλότητα» έτσι όπως μετεξελίχθηκε σε χριστιανική «αγάπη».
Ο νεοπλατωνισμός φυσικά είναι πανταχού παρών σε αυτό το εμπεριστατωμένο πόνημα, αφήγημα τεχνουργημένο με πολλή γνώση και δεξιοσύνη, μεράκι και πνευματική αυτοθυσία, δεδομένου ότι οι νοητικοί ακροβατισμοί δεν είναι πάντα ασφαλείς χωρίς το κατάλληλο δίχτυ προστασίας κατά παντός ανευθύνουν «τα φαιά» ενδεδυμένου.
Η ελευθερία τού λόγου και τής έκφρασης είναι ιερή σύμφωνα με τον ελληνικό τρόπο σκέψης και η ελεύθερη βούληση προϋποθέτει συνδέσμευση, συνυπευθυνότητα, συνδημιουργία τού μέλλοντος (ατομικού τε και συλλογικού). Το κοινωνικό διερευνάται συνεκδοχικώς δια της ατομικής θεωρήσεως τού εαυτού, του κόσμου και των πραγμάτων εν γένει.
Ο διάλογος περί Έρωτος μεταξύ Ήρας και Δία με διαιτητή τον δίφυλο μάντη Τειρεσία (που τυφλώνεται και ξαναβρίσκει την όρασή του ανάλογα με τα καπρίτσια των θεών και τις συνέπειες των επιλογών του) οδηγεί σε προμονοθεϊστικά συμφραζόμενα τότε που ο Άνθρωπος δεν είχε ακόμη κατατμηθεί σε σώμα-ψυχή-πνεύμα αλλά ήταν οντότητα ενιαία, ελεύθερη, αξιοσέβαστη και αξιότιμη.
Ας διαβάσουμε ένα απόσπασμα από τη σελίδα 17 έως και τη σελίδα με αριθμό 25 [στη σελίδα 24 παρατίθεται εικόνα τού γνωστού αγάλματος «Έρως και Ψυχή», που αποτελεί σύγχρονο έργο της Ελένης Μαραθού εμπνευσμένο από ανάγλυφο έργο του John Gibson (1790-1866)]:
«Στον διάλογο που ολοκληρώνει το Συμπόσιο υπάρ-
χει ένας ακόμη μύθος, τολμούμε να τον χαρακτηρίσουμε
χαριτωμένο, που διηγείται στην ομήγυρη των μαθητών
ο Αριστοφάνης (189c2 – 193e2). Στην αρχή, λέει ο Αρι-
στοφάνης, οι άνθρωποι πλάστηκαν από τους θεούς με δι-
αφορετική μορφή από αυτή που τους γνωρίζουμε σήμερα.
Πώς ήταν; Ήταν σφαιρικά όντα ενωμένα στο στήθος και
την κοιλιά και είχαν δύο κεφάλια, τέσσερα χέρια και τέσ-
σερα πόδια. Υπήρχαν τρία φύλα: το αρσενικό, το θηλυκό
και το ανδρόγυνο. Το αρσενικό ήταν απόγονος του Ήλιου,
το θηλυκό της Γης και το ανδρόγυνο της Σελήνης. Αυτά
τα όντα με τον καιρό απέκτησαν δύναμη και υπερηφάνεια.
Πίστεψαν ότι ήταν ανώτερα από τους θεούς και σκέφτη-
καν να ανέβουν στον Όλυμπο και να αναμετρηθούν μαζί
τους. Όπως ήταν επόμενο, οι σκέψεις τους αυτές προκάλε-
σαν την αγανάκτηση των θεών. «Αυτό μας έλειπε», ίσως
να φώναξε αγανακτισμένος ο Δίας, «να σηκωθούν τα πόδια
και να χτυπήσουν το κεφάλι. Κάτι πρέπει να κάνω». Η πρώ-
τη του σκέψη ήταν να τους εξολοθρεύσει με τον κεραυνό
του. Γρήγορα όμως άλλαξε γνώμη. Αν τους εξαφάνιζε, οι
θεοί θα έχαναν τα μόνα όντα της γης που αναγνώριζαν την
ύπαρξή τους και τους περιέβαλαν με λατρευτικές εκδηλώ-
σεις. Το μόνο που έπρεπε ήταν να περιορίσει την αλαζονεία
τους. Αποφάσισε λοιπόν να τους χωρίσει στην μέση. Και
αυτό έκανε. Με αυτόν τον τρόπο, κάθε μισό έμενε μόνο με
ένα κεφάλι, δύο χέρια, δύο πόδια και χωρίς δύναμη. Έκτο-
τε οι άνθρωποι γλίτωσαν βέβαια τον αφανισμό, αλλά δεν
ένοιωθαν πια ολοκληρωμένοι. Ένοιωθαν αδύναμοι, με ένα
τεράστιο κενό στην καρδιά και νοσταλγούσαν το άλλο τους
μισό. Αυτή η προσπάθεια του θνητού να βρει το άλλο του
μισό είναι η ουσία του έρωτα. Ο έρωτας, λοιπόν, σύμφωνα
με τον μύθο του Πλάτωνα διά στόματος Αριστοφάνη, είναι
η προσπάθεια των ανθρώπων να επανενωθούν με το χαμένο
τους μισό και να επιστρέψουν στην αρχική τους πληρότη-
τα. Από τότε, κάθε άνθρωπος ψάχνει το ταίρι που ταιριάζει
στην φύση του, οι άντρες που προέρχονταν από το ανδρό-
γυνο επιθυμούν γυναίκες, οι γυναίκες από το ανδρόγυνο
επιθυμούν τους άντρες. Οι άντρες που προέρχονται από το
αρσενικό αναζητούν το έτερό τους ήμισυ στο αντρικό φύλ-
λο, ενώ οι γυναίκες που προέρχονται από το θηλυκό αναζη-
τούν την ολοκλήρωσή τους στο γυναικείο φύλλο. Σύμφωνα
με τον μύθο, αλλά και με την ίδια την ζωή, ο έρωτας είναι
η αρχέγονη δύναμη που αποκαθιστά τη χαμένη ισορροπία,
ενώνει τους ανθρώπους και τους ωθεί να αναζητήσουν τον
δρόμο για την ευτυχία μέσα από την πληρότητα και την
αίσθηση του ανήκειν.
Ο νομπελίστας ποιητής μας Γιώργος Σεφέρης στο ποίη-
μά του «Ο τελευταίος σταθμός» μας θυμίζει την αξία των
μύθων με τους εξής στίχους ;
Κι α(ν) σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές
Είναι γιατί τ’ ακούς γλυκότερα…
Πράγματι, ακούμε πιο γλυκά και με ήρεμη καρδιά τους
μύθους, επειδή κάθε ένας από αυτούς κλείνει μέσα του μιαν
αλήθεια. Γι΄ αυτό θεωρούμε χρήσιμο να σταθούμε σε έναν
ακόμη μύθο πολύ χαρακτηριστικό της δύναμης του εράν.
Πρόκειται για την ιστορία μιας μεγάλης αγάπης, της Ψυχής
και του Έρωτα, η ανάγνωση της οποίας μας βεβαιώνει για
δυο πράγματα. Από την μια πως η ψυχή του ατόμου ολο-
κληρώνεται μέσα από δοκιμασίες και από την άλλη πως η
δύναμη της αγάπης είναι τέτοια που μπορεί να μεταβάλει
τον θνητό σε ήρωα, τον οπλίζει με τέτοιες και τόσες ικανό-
τητες που τον κάνει να ξεπερνά τα εμπόδια και να γίνεται
αθάνατος. Να σημειώσουμε εδώ για λόγους δεοντολογίας
ότι τον μύθο τον βρίσκουμε στο έργο του Λατίνου συγγρα-
φέα Απουλήιου, που έζησε τον 2ο μ.Χ. αιώνα, «Μεταμορ-
φώσεις» ή αλλιώς «Ο Χρυσός γάιδαρος». Ο μύθος αφορά
στην υπέρβαση των εμποδίων στον έρωτα, στο δέσιμο ανά-
μεσα σε δύο βαθειά ερωτευμένους που οδηγεί στην απόλυ-
τη ένωσή τους μέσα από έναν ιερό γάμο και στην ανύψωσή
τους σε ένα ανώτερο πνευματικό επίπεδο.
Ας γνωρίσουμε πρώτα την Ψυχή. Αυτή η κόρη γεννήθη-
κε σε παλάτι και είχε θεϊκή ομορφιά. Οι θνητοί έλεγαν ότι
ήταν το πιο όμορφο πλάσμα που γέννησε η φύση με συνέ-
πεια να πάψουν να λατρεύουν την Αφροδίτη και λάτρευαν
την Ψυχή σαν θεά. Αυτό προκάλεσε την ζήλια της Κύπρι-
δας και θέλησε να εκδικηθεί την θνητή καλλονή. Διέταξε,
λοιπόν, τον γιο της, τον Έρωτα, να την κάνει να ερωτευτεί
τον πιο τερατόμορφο στην ψυχή και στο σώμα άνθρωπο
της γης. Όταν όμως ο Έρωτας είδε την Ψυχή, μαγεύτηκε
και αυτός τόσο πολύ από την ομορφιά της που την ερω-
τεύτηκε παράφορα. Κάποτε ο πατέρας της Ψυχής θέλησε
να μάθει από τον Απόλλωνα ποιον θα παντρευτεί η κόρη
του. Ο Απόλλωνας τότε του είπε να την αφήσει σε μια βου-
νοκορφή, όπου την περίμενε το ‘‘τέρας’’ που προοριζόταν
από τις Μοίρες για σύζυγός της. Ο άνεμος Ζέφυρος όμως
έλαβε άλλες εντολές και μετέφερε την Ψυχή από το βουνό
σε ένα μαγικό παλάτι. Εκεί κάθε βράδυ ερχόταν στο κρεβά-
τι της ένας αόρατος σύζυγος και μαζί του η Ψυχή περνούσε
μεθυστικές στιγμές. Το μόνο που της ζήτησε ο νυχτερινός
εραστής ήταν να μην επιχειρήσει ποτέ να δει το πρόσωπό
του, γιατί τότε θα τον έχανε για πάντα. Η Ψυχή πλημμυ-
ρισμένη από ευτυχία του υποσχέθηκε ότι θα τον υπακού-
σει. Ήρθε όμως η στιγμή που παρασύρθηκε και από την
δική της περιέργεια και από τις πιέσεις των αδελφών της.
Έφτασε ως φαίνεται για την όμορφη κόρη ή ώρα να πάρει
τον δρόμο του αγώνα και της ωριμότητας. Ξεκίνησε με το
να αρχίσει να αμφιβάλλει για την ταυτότητα του συζύγου
της και μια νύχτα, την ώρα που ο Έρωτας κοιμόταν, άναψε
λαμπάδα και έσκυψε από πάνω του για να τον δει. Τότε
ανακάλυψε ότι κάθε βράδυ κοιμόταν στην αγκαλιά του πιο
όμορφου θεού, του Έρωτα. Αλλά, μια καυτή σταγόνα από
το κερί που έσταξε στο γυμνό κορμί του άντρα της τον ξύ-
πνησε. Αμέσως ο γιος της Αφροδίτης αντιλήφθηκε τι συνέ-
βη και ένοιωσε προδομένος, εξαπατημένος. Άφησε λοιπόν
την Ψυχή και πέταξε μακριά της, όπως την είχε προειδο-
ποιήσει.
Απελπισμένη και σκληρά μετανοιωμένη η κόρη για την
επιπολαιότητά της πήρε τους δρόμους για να βρει τον άντρα
της. Τέλος, στράφηκε προς την Αφροδίτη και ζήτησε να της
δείξει πού βρισκόταν ο Έρωτας. Αυτή τότε δεν έχασε την
ευκαιρία κα της έθεσε μια σειρά από δύσκολες δοκιμασίες,
ελπίζοντας να απαλλαγεί μια και καλή από την παρουσία
της αντιζήλου της. Της ζήτησε αρχικά τρία πράγματα: να
ξεχωρίσει σπόρους από σιτάρι, κριθάρι, παπαρουνόσπορο,
ρεβίθια, φακές και φασόλια μέσα σε μια νύχτα. Στη διαλογή
την βοήθησαν τα μυρμήγκια. Ακόμη, να φέρει μαλλί από
άγρια χρυσόμαλλα πρόβατα, που έβοσκαν σε απόκρημνα
βουνά. Σε αυτό την συμβούλευσε ένα καλάμι πώς να τα
πλησιάσει και τι να κάνει και πέτυχε και τον δεύτερο άθλο.
Επίσης, η Αφροδίτη την διέταξε να ανεβεί στην κορυφή
ενός βουνού με ένα κρυστάλλινο δοχείο και να το γεμίσει
με νερό από την πηγή Στύγα, στην οποία οι θεοί ορκίζονταν
όρκο βαρύ, και την φύλαγαν δύο δράκοι. Εδώ την βοήθησε
ο αετός του Δία. Πήρε ο ίδιος το αγγείο και το γέμισε νερό
από την Στύγα. Η Αφροδίτη θύμωσε πολύ που η Ψυχή τα
κατάφερε τόσο καλά και με τους τρεις άθλους που της ανέ-
θεσε, έτσι, σκέφτηκε έναν ακόμη δυσκολότερο. Απαίτησε
από την πεντάμορφη αρχοντοπούλα να κατεβεί στον Άδη
και να κλέψει από το παλάτι της Περσεφόνης το κουτί που
έκρυβε μέσα το ελιξίριο της νεότητας. Η Ψυχή πέτυχε και
αυτόν τον άθλο με την βοήθεια πάλι των θεών. Η περιέργειά
της, όμως, της φύλαγε μία ακόμη δοκιμασία. Την έσπρωξε
να ανοίξει το κουτί της Περσεφόνης, για να μάθει τι ήταν
το ελιξίριο. Η νέα επιπολαιότητα έριξε την Ψυχή σε βαθύ
ύπνο. Τότε ο Έρωτας, που δεν έπαψε ούτε στιγμή να την
αγαπά πολύ, έτρεξε κοντά της, την ξύπνησε με ένα φιλί και
ζήτησε από τον Δία να τους επιτρέψει να είναι για πάντα
μαζί. Ο Δίας συμφώνησε. Έκανε την Ψυχή αθάνατη, άλλω-
στε η Ψυχή με τους άθλους της απέδειξε ότι της αξίζει η
αθανασία. Ως αθάνατη, λοιπόν, μπορούσε να ζήσει για πά-
ντα με τον Έρωτα. Έτσι, με την βοήθεια των θεών η ψυχή
ενώθηκε με τον γιο της Αφροδιτης σε ιερό γάμο και από την
ένωση αυτή γεννήθηκε μια κόρη, η Ηδονή.
Με μια βαθύτερη ανάγνωση όλων των μύθων που πα-
ραθέσαμε ως τώρα διαπιστώνουμε ότι αυτό που πραγμα-
τικά λαχταρούν οι ερωτευμένες ψυχές δεν είναι μόνον η
επανασύνδεση με το άλλο τους μισό, που μπορούμε να το
θεωρήσουμε ως ένα πρώτο επίπεδο κοινωνίας, αλλά κυρί-
ως επιθυμούν να ξανακερδίσουν την υπαρξιακή τους πλη-
ρότητα και μέσω αυτής την επιστροφή τους στην ευτυχία
που κάποτε γνώρισαν. Έτσι, αυτό που πραγματικά αναζη-
τούν στο πρόσωπο ενός νέου εραστή ή στην θέα ενός όμορ-
φου κορμιού δεν είναι να γεμίσουν το κενό που βρίσκεται
μέσα τους, αλλά επιδιώκουν να δουν τον πραγματικό εαυτό
τους να αντικατοπτρίζεται στο πρόσωπο του άλλου και να
αφεθούν στην έμπνευση που γεννά ο Έρωτας. Γιατί αυτός
ενυπάρχει όπου φωλιάζει η επιθυμία και ακόμη η ανάγκη
του ανθρώπου για δημιουργία. Χαρακτηρίζουμε, λοιπόν,
το εράν ως άγρυπνη συνείδηση του ατόμου που ¬αισθά-
νεται την έλλειψη ενός στοιχείου και το αναζητά. Με την
κατάκτησή του ελπίζουν οι άνθρωποι να πετύχουν να ανα-
γεννηθεί μέσα τους και να πάρει μορφή η γνώση που κυο-
φορούσαν όλο αυτό το διάστημα, να αρχίσουν σιγά σιγά να
θυμούνται και να βλέπουν την ομορφιά στις ψυχές των αν-
θρώπων στις εμπνευσμένες ιδέες και στη φύση γύρω τους.
Τότε μπροστά τους ανοίγεται ο κόσμος της γνώσης, αυτός
που γνώρισαν οι ψυχές όταν ήταν στον Κόσμο των Ιδεών.
Ολοκληρωμένος πλέον ο θνητός από τον έρωτα μπαίνει σε
πορεία δημιουργίας. Με αυτήν την αντίληψη το εράν ως
δημιουργός δύναμη γίνεται η κλίμακα που οδηγεί τον άν-
θρωπο από την φθορά στην αφθαρσία, από την θνητότητα
στην αθανασία, από την γη στον ουρανό και από εκεί στον
Κόσμο των Ιδεών, στην θέαση της αλήθειας, στην θέωση,
εκεί όπου θα βρει τον πραγματικό του εαυτό. Έτσι, η αθα-
νασία από προνόμιο των θεών γίνεται το κέντρο της φιλο-
σοφικής σκέψης του ατόμου και εκφράζει την ανθρώπινη
ελπίδα για αιώνια ύπαρξη. Ο έρωτας, από την άλλη, ως φυ-
σική και μεταφυσική δύναμη, ενσαρκώνει την σύνδεση που
ενώνει το εφήμερο με το αιώνιο.
Μέσα από αυτήν την φιλοσοφική οπτική ιδωμένος ο
έρωτας παύει πια να είναι ένα γήινο φθαρτό συναίσθημα. Ο
φτερωτός θεός γίνεται το άγιο νήμα που κρατά τον κόσμο
ενωμένο. Μεταβάλλεται σε ιερή φλόγα που οδηγεί τον Ορ-
φέα στον Άδη, είναι η πυρκαγιά που κατακαίει την καρδιά
της Μήδειας. Από τα ίδια υλικά της φωτιάς φτιάχτηκε και
το μαχαίρι που σφράγισε την αγάπη του Πύραμου και της
Θίσβης. Ο έρωτας είναι ένας θεός συγχρόνως σωτήρας και
ολετήρας. Δεν επαιτεί, απαιτεί την λατρεία των ανθρώπων
και αδιαφορεί για το κόστος που οι θνητοί πληρώνουν για
να τον συναντήσουν. Γιατί όταν τον κατακτήσουν, το κέρ-
δος τους θα είναι ανεκτίμητο.
[…]
Το άρμα του Δία διέσχισε το πλήθος των ουράνιων σω-
μάτων του σύμπαντος και το διάστημα άστραψε.»
Είναι σαφέστατη, πρόδηλη η λογοτεχνικότητα τού παραδοθέντος και άριστα τυπωμένου κειμένου, που οφείλεται προφανώς στη διδακτική πείρα, στην επιστημονική εμπειρία και στη συγγραφική πορεία τής Χρύσας Χρονοπούλου-Πανταζή από την ανακαινισμένη ηλεκτρονική βάση τής biblionet:
Η Χρύσα Χρονοπούλου γεννήθηκε και μεγάλωσε στους Αγίους Αναργύρους Αττικής. Είναι Δρ. φιλοσοφίας και συγγραφέας. Ως καθηγήτρια φιλόλογος υπηρέτησε σε Γυμνάσια και Λύκεια της χώρας. Ως επιστημονικός συνεργάτης δίδαξε στο ΕΚΠΑ, στην Α΄ έδρα των Παιδαγωγικών, γενική διδακτική και ειδική διδακτική για την διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών από το πρωτότυπο. Έχει λάβει μέρος σε διεθνή συνέδρια. Ως συγγραφέας έχει δημοσιεύσει άρθρα σε περιοδικά παιδαγωγικά και ιστορικά και έχει εκδώσει τα εξής βιβλία:
– Δούλοι και δουλεία στον Όμηρο. Πατάκης 1989, Ατραπός 2007.
– Η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών από μετάφραση, Αθήνα 1992.
– Με αφορμή ένα ποίημα του Καβάφη, δοκιμή Αγωνίας, Αθήνα 1993.
– Η διαθεματική διδασκαλία, Αθήνα 2004.
– Ιστολόγιον, συλλογή άρθρων, Αθήνα 2010.
– Ρόζα Ιμβριώτη της ζωής και του σχολείου, Εμπειρία Εκδοτική, Αθήνα 2011.
– Διδάσκω και μαθαίνω στο σχολείο, σε συνεργασία με εκπαιδευτικούς, εκδ. Γρηγόρη, Αθήνα 2013.
– Όπου και όπως δει, Η διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών από το πρωτότυπο, σε συνεργασία με φιλολόγους, εκδ. Ownbook, Αθήνα 2015.
– Συνομιλώντας με την ποίηση, εκδ. Ήτορ, Αθήνα 2016.
– Σημεία και τέρατα της Μυθολογίας, εκδ. Ήτορ, Αθήνα 2017.
– Ήρωες και Δαίμονες, εκδ. Μπατζιούλας, Αθήνα 2018.
– Εσύ να με λες Ηγερία, εκδ. Εύμαρος, Αθήνα 2021.
(Πηγή: “Εκδόσεις Αρμός”, 2023)
Web-site: https://chryssablog.wordpress.com
Αντίθετα από την ανατολίτικη αντίληψη για την μοίρα ως fatum ή κισμέτ, ο ελληνότροπος διανοητής επιμένει να ακυρώνει ακόμα και τις αυτοεπαληθευόμενες προφητείες δια της κβαντικής υπερβάσεως ορίων, πλαισίων, οριοθεσίων, αξιοποιώντας απλώς την θεσμοθετημένη από την Δημοκρατία ελεύθερη βούλησή του. Τότε καμία Πυθία, ουδείς Πύθιος Απόλλων, ουδεμία καταστροφολόγος Προφήτις «Κασσάνδρα» δεν μπορεί ασφαλώς να προβλέψει το μέλλον, ει μη μόνον εάν γνωρίζει πλήρως τον συμπαντικό αλγόριθμο τής Νεμέσεως…
Προσκυνώ ταπεινά Ανθρώπους αφοσιωμένους στο Πνευματικό τους Έργο, αφιερωμένους στον Πανανθρώπινο Ανθρωποκεντρικό κι Ανθρωπομετρικό Διαχρονικό Ελληνικό Πολιτισμό, που βρίσκει σε όλους τους χρόνους πανάξιους λαμπαδηδρόμους τής Αλήθειας, τού Ομηρικού Φάους…
Το Blog της Χρύσας 