Αρχίλοχος, κήδεα μέν στονόεντα…

 

Το ποίημα

κήδεα μέν στονόεντα,  Περίκλεες,  οὔτε τίς ἀστῶν

μεμφόμενος θαλίῃς τέρψεται οὐδέ πόλις·

τοίους γάρ κατά κῦμα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης

ἒκλυσεν, οἰδαλέους δ΄ ἀμφ’ ὀδύνης ἒχομεν

πνεύμονας. ἀλλά θεοί γάρ ἀνηκέστοισι κακοῖσιν

ὦ φίλ’ ἐπί κρατερήν τλημοσύνην ἒθεσαν

φάρμακον. ἄλλοτε ἄλλος ἒχει τόδε· νῦν μέν ἐς ἡμέας

ἐτράπεθ’ αἱματόεν δ’ ἕλκος  ἀναστένομεν,

ἐξαῦτις δ’ ἑτέρους ἐπαμείψεται.  ἀλλά τάχιστα

τλῆτε, γυναικεῖον πένθος ἀπωσάμενοι.

Απόδοση: Γιάννης Δάλλας

Κανείς πολίτης με τον νου στην συμφορά, γογγίζοντας,

δεν θα ξεδώσει, Περικλή, στο γλέντι, μήτε η πόλη.

Το κύμα του βουερού βυθού έπνιξε τέτοιους άντρες,

που  από το κλάμα είναι πρησμένα τα πνευμόνια μας.

Μα στ’ αθεράπευτα  δεινά, βοτάνι, φίλε,

την σιδερένια υπομονή οι θεοί μας δώρισαν.

Παντού χτυπάει η συμφορά, που τώρα στράφηκε

σε μας και για την ανοιχτή πληγή μοιρολογάμε.

Μα πάλι σ’ άλλους θα τραβήξει. Φίλοι, γρηγοράτε.

Κάντε καρδιά κι αφήστε τα γυναικεία κλάματα.

Προσέγγιση

Η πόλη γιορτάζει τον άγιο προστάτη της και κανονικά θα έπρεπε να είναι χαρούμενη. Να γλεντά.  Αυτό όμως δεν συμβαίνει, γιατί ακόμη και την ημέρα της εορτής οι πολίτες κλαίνε και στην ψυχή τους δεν υπάρχει χώρος για χαρά. Όλοι πενθούν σπουδαίους άνδρες που κατάπιε η θάλασσα και από τον πολύ τον θρήνο πρήστηκαν τα πνευμόνια τους.

Κάποιος όμως πρέπει να αντιδράσει. Δεν είναι πρέπει πάνω στον ένα καημό να προσθέσουμε κι άλλον. Ο ποιητής παίρνει την τολμηρή απόφαση και με λόγια δυνατής παρηγοριάς απευθύνεται στον Περικλή, άνδρα καταξιωμένο στην συνείδηση των πολιτών και μεγάλη, όπως φαίνεται, επιρροή στον λαό και ζητά πρώτα από αυτόν να δώσει τέλος στον θρήνο. Και στην συνέχεια να πείσει και τους άλλους. Τα παρηγορητικά λόγια δεν είναι ίσως πρωτότυπα, αλλά σίγουρα είναι πρωτότυπος ο τρόπος που λέγονται.  Γιατί είναι ποίηση. Του θυμίζει ότι οι θεοί βέβαια έδωσαν στους ανθρώπους δεινά, αλλά τους όπλισαν και με σιδερένια υπομονή, ώστε να τα αντέχουν. Του θυμίζει ακόμη ότι η συμφορά είναι τυφλή και χτυπά προς όλες τις κατευθύνσεις. Σήμερα χτύπησε εμάς, εδώ. Αύριο θα πάει αλλού. Όλοι οι θνητοί είμαστε έρμαια της τύχης. Και για πολλά πράγματα οι άνθρωποι δεν μπορούν ούτε τις δικές τους αποφάσεις να πάρουν και να τα κατευθύνουν όπως επιθυμούν, αλλά ούτε και να τα αποτρέψουν. Για όλα όμως υπάρχει αντίδοτο. Και αυτό το αντίδοτο λέγεται ζωή. Λέγεται χαρά, λέγεται πανηγύρι. Αυτό θα προτάξουμε τώρα ως ασπίδα στην συμφορά που μας βρήκε. Και θα συνεχίσουμε. Με τα κλάματα δεν υπάρχει σωτηρία. Άλλωστε οι άντρες δεν κλαίνε. Τα κλάματα είναι για τις γυναίκες.

Ο ποιητής

Ο Αρχίλοχος  έζησε περίπου από το  680  ως το  630 π.Χ. ήταν  λυρικός ποιητής. Συνέθεσε ελεγείες, ύμνους και ποιήματα σε ιαμβικό και τροχαϊκό μέτρο.

Γεννήθηκε στη Πάρο και γνώρισε τη μεγαλύτερη του ακμή περίπου το 650 π.Χ. Ο πατέρας του, Τελεσικλής, καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια και υπήρξε αρχηγός της αποικιστικής εκστρατείας στην Θάσο. Από αυτόν κληρονόμησε το ριψοκίνδυνο χαρακτήρα και το θαρραλέο αποικιστικό πνεύμα. Μητέρα του ήταν η δούλα Ενιπώ, η οποία τον προίκισε με τη γνώση της λαϊκής γλώσσας και την ευαισθησία της ταπεινής της καταγωγής. Ο ίδιος έζησε πολυτάραχη ζωή και αναγκάστηκε να γίνει μισθοφόρος πολεμιστής.  Σκοτώθηκε πολεμώντας τους Νάξιους.

Ο Αρχίλοχος είναι ο πρώτος Ευρωπαίος ποιητής που έστρεψε την ποίηση στον εσωτερικό άνθρωπο, στο «εδώ» και στο «τώρα», αποσπώντας την από τις ατέρμονες περιπλανήσεις του έπους στη μυθική παράδοση και στις ευκλεείς πράξεις των ηρώων. Είναι ο πρώτος ποιητής που κατόρθωσε να αποδεσμευθεί από την τεράστια ποιητική κληρονομία του επικού κόσμου, ενώ βρισκόταν άμεσα κάτω από την επίδραση του –χρονικά και ποιητικά. Με τον Αρχίλοχο έχουμε την πρώτη αποφασιστική τομή στην αρχαία ποίηση. Ο ποιητής ερμηνεύει την ανθρώπινη μοίρα, που είναι και προσωπική του μοίρα, και βλέπει τις λεπτομέρειες που συνιστούν την πολύμοχθη ζωή του ανθρώπου. Γνωρίζει καλά ότι τα ανθρώπινα πράγματα είναι αβέβαια και ασταθή και ότι στον κόσμο των ανθρώπων όλα μεταβάλλονται. Ο άνθρωπος καταδυναστεύεται από πανίσχυρες δυνάμεις, που είναι πάνω και έξω από αυτόν. Η μόνη δυνατότητα που έχει ο άνθρωπος είναι όχι να αποφύγει τα κακά αλλά να τα αντέξει.

…ἀλλά θεοί γάρ ἀνηκέστοισι κακοῖσιν

ὦ φίλ’ ἐπί κρατερήν τλημοσύνην ἒθεσαν

φάρμακον…

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s