Συνέντευξη: Οι στρατευμένοι ποιητές

Οι ποιητές που υπηρέτησαν τη στρατευμένη ποίηση θεωρείτε πως υπονόμευσαν το ταλέντο τους;

Απ. Όχι, καθόλου.  Η τέχνη υπηρετεί ή μάλλον πρέπει να υπηρετεί πρωταρχικά τον άνθρωπο, είτε ως πράξη αντίστασης είτε ως στηλίτευση της κοινωνικής παθογένειας είτε ως καταγγελία της αδικίας και της εκμετάλλευσης των λαϊκών τάξεων. Στον αντίποδα της λεγόμενης στρατευμένης τέχνης, της κοινωνικής κατ εμέ τέχνης,  διατυπώθηκε η θεωρία, η τέχνη για την τέχνη, η τέχνη δηλαδή ως φαινόμενο αυτόφωτο και ανεξάρτητο, ανεπηρέαστο από κάθε εξωτερική έκφραση. Σε αυτήν την περίπτωση η καλλιτεχνική δημιουργία απορρίπτει κάθε κοινωνική, πολιτική και ιδεολογική προσέγγιση στο όνομα μιας αδιαπραγμάτευτης καλλιτεχνικής καθαρότητας.  Αυτή η καλλιτεχνική αντίληψη κατά την  γνώμη μου παραβλέπει τα υπαρκτά προβλήματα των ανθρώπων. Όμως οι άνθρωποι και οι περιπέτειές τους είναι πηγές τέχνης.  Αποκομμένη η τέχνη από τα ανθρώπινα, αποκομμένη από το κοινωνικό γίγνεσθαι και εγκλωβισμένη στην αντίληψη η τέχνη για την τέχνη καταντά, όπως λέει ο μεγάλος μας Γιώργος Σεφέρης σαν την «δουλειά ενός ανάπηρου ανθρώπου που φτιάχνει αδειανά κομψοτεχνήματα κλεισμένος μέσα σ’ ένα αποστειρωμένο δωμάτιο».

Η τέχνη που είναι στρατευμένη στον άνθρωπο και τις ανάγκες του, που δεν αναλώνεται σε φτηνή προπαγάνδα ή  σε  συνθηματολογία, επειδή υπηρετεί έναν κομματικό σκοπό, η τέχνη αυτή  ανάγει την πράξη της δημιουργίας σε επανάσταση, σε εργαλείο ευαισθητοποίησης και αντίστασης. Ποιητές θεωρούμενοι στρατευμένοι, όπως ο Ρίτσος, ο Αναγνωστάκης, ο Λειβαδίτης, ο Βάρναλης, ο Κατσαρός, ο Βρεττάκος, για να αναφέρω μερικά μόνον ονόματα,  ανέδειξαν με την ποιητική τους πένα αξίες και ιδανικά, όπως της ειρήνης και της αδελφοσύνης. Ύμνησαν αρετές που δε διχάζουν, αλλά προσφέρουν υψηλή υπηρεσία στον άνθρωπο αγωνιστή για τη δικαιοσύνη και την ισότητα.

Ας θυμηθούμε ένα απόσπασμα από το γνωστό ποίημα του ποιητή μας Τάσου Λειβαδίτη, που δεν είναι λίγες οι φορές που καταγγέλθηκε ως στρατευμένος ποιητής.

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος

Αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος
δεν θα πάψεις ούτε στιγμή ν’ αγωνίζεσαι για την ειρήνη και για το δίκιο.
Θα βγεις στους δρόμους, θα φωνάξεις, τα χείλια σου θα
ματώσουν απ’ τις φωνές
το πρόσωπό σου θα ματώσει από τις σφαίρες — μα ούτε βήμα πίσω.
Κάθε κραυγή σου μια πετριά στα τζάμια των πολεμοκάπηλων
Κάθε χειρονομία σου σα να γκρεμίζεις την αδικία.
Και πρόσεξε: μη ξεχαστείς ούτε στιγμή.
Έτσι λίγο να θυμηθείς τα παιδικά σου χρόνια
αφίνεις χιλιάδες παιδιά να κομματιάζονται την ώρα που παίζουν ανύποπτα στις πολιτείες
μια στιγμή αν κοιτάξεις το ηλιοβασίλεμα
αύριο οι άνθρωποι θα χάνουνται στη νύχτα του πολέμου
έτσι και σταματήσεις μια στιγμή να ονειρευτείς
εκατομμύρια ανθρώπινα όνειρα θα γίνουν στάχτη κάτω απ’ τις οβίδες.
Δεν έχεις καιρό
δεν έχεις καιρό για τον εαυτό σου
αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος.

Ας θυμηθούμε ακόμη ένα απόσπασμα από ποίημα του Μιχάλη Κατσαρού, ο οποίος επίσης κατηγορήθηκε ως στρατευμένος ποιητής.

Κατά Σαδδουκαίων

Πλήθος Σαδδουκαίων
Ρωμαίων υπαλλήλων
μάντεις και αστρονόμοι
(κάποιος Βαλβίλος εξ Εφέσου)
περιστοιχίζουν τον Αυτοκράτορα.
Κραυγές απ’ τον προνάρθηκα του Ναού.
Απ’ τη φατρία των Εβιονιτών κραυγές:
Ο ψευδο-Μάρκελος να παριστάνει το Χριστό.
Διδάσκετε την επανάστασιν κατά του πρίγκηπος
Οι Χριστιανοί να ‘χουνε δούλους Χριστιανούς.
Η αριστοκρατία του Ναού να εκλείψει.
Εγώ απέναντι σας ένας μάρτυρας
η θέληση μου που καταπατήθηκε
τόσους αιώνες.

Τους ύπατους εγώ ανέδειξα στις συνελεύσεις
κι αυτοί κληρονομήσανε τα δικαιώματα
φορέσαν πορφυρούν ατίθασον ένδυμα
σανδάλια μεταξωτά ή πανοπλία
εξακοντίζουν τα βέλη τους εναντίον μου –
η θέληση μου που καταπατήθηκε
τόσους αιώνες.

Τους άλλους απ’ την πέτρα και το τείχος μου
καθώς νερό πηγής τους είχα φέρει
η θρησκεία τους μυστηριώδης δεισιδαιμονία
τ’ άλογα τους απ’ τον κάμπο μου•

δε μου επέτρεψαν να δω τον Αυτοκράτορα
τους υπάτους δεν άφηναν να πλησιάσω
σε μυστικά συμπόσια και ένδοξα
τη θέληση μου που την καταπατήσανε
τόσους αιώνες.

Συμπέρασμα. Η ποίηση η στρατευμένη στον άνθρωπο και τις ανεκπλήρωτες ανάγκες του δεν υποβαθμίζει τον δημιουργό. Αντίθετα τον μπάζει στο κοινωνικό γίγνεσθαι δυναμικά και δημιουργικά.

 

 

 

Advertisements

One response to this post.

  1. Posted by Δημήτρης Ζεβόλης on Δεκέμβριος 2, 2016 at 8:15 μμ

    Νομίζω ότι υπεισέρχεται στην ανάπτυξη του σκεπτικού μία σύγχυση εννοιών.
    Συγχέονται η έννοια του πολιτικοποιημένου καλλιτέχνη με αυτήν του κομματικά στρατευμένου.
    Η τέχνη (όπως και κάθε τι άλλο στην ζωή) είναι πολιτική.
    Κανείς και πολύ περισσότερο ο καλλιτέχνης δεν μπορεί να αποφύγει αυτήν την «πολιτικοποίηση» ακόμα και όταν ισχυρίζεται ότι δεν κάνει πολιτική.
    Ακριβώς αυτή του η στάση είναι βαθύτατα πολιτική γιατί αποφεύγοντας να εκφράσει τις θέσεις του, να συμμετάσχει στην κοινωνική διαπάλη, συνηγορεί στην διατήρηση της (εκάστοτε) υφιστάμενης κατάστασης.
    Είναι επομένως αυτή η στάση μία βαθύτατα αντιδραστική (ή έστω συντηρητική) πολιτική στάση και όταν προσπαθεί να αρνηθεί το γεγονός είναι είτε από ανοησία είτε από δόλο.
    Εάν αντιλαμβανόμαστε, τον στρατευμένο καλλιτέχνη, με την παραπάνω έννοια συμφωνώ με όσα εκτέθηκαν, αν όμως αντιλαμβανόμστε σαν στρατευμένη τέχνη αυτήν που υπηρετεί συγκεκριμένες πολιτικές – κομματικές παρατάξεις ή σχήματα, σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, όπως συνήθως συμβαίνει, νομίζω ότι αυτού του είδους η κομματική στράτευση είναι απόλυτα αρνητική για τον δημιουργό.
    Ο καλλιτέχνης έχει μόνο να χάσει, σ΄ αυτήν την περίπτωση, γιατί η πολιτική σαν τέχνη του εφικτού και του χειρισμού προσώπων και καταστάσεων δεν συμβιβάζεται με αρχές και αξίες, είναι γιαυτό που οι επαναστάσεις όταν επικρατούν γίνονται αντιδραστικές.
    Ο καλλιτέχνης ανήκει στην αιώνια επανάσταση και κάθε πολιτικοποίηση, στην ουσία κομματικοποίηση (τα παιδιά της ΚΝΕ που λένε το μεγάλο ναι…) μόνο βλαπτική μπορεί να είναι για το έργο του.

    Απάντηση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s