Ποίηση και συλλογικό ασυνείδητο

Στο τελευταίο σας βιβλίο μιλάτε για συλλογικό ασυνείδητο που εκφράζει ο ποιητής. Υπάρχουν περιπτώσεις που πηγαίνει κόντρα στο συλλογικό ασυνείδητο;

Ας δούμε πρώτα τι σημαίνει συλλογικό ασυνείδητο.

Ο Jung ορίζει το συλλογικό ασυνείδητο ως την περιοχή της ψυχής, η οποία είναι «άπειρα αρχαιότερη» από την προσωπική ζωή του καθενός μας και περιέχει  τα «αρχέτυπα», δηλαδή ορισμένους τύπους, που είναι κοινοί για όλους τους ανθρώπους, λόγω ακριβώς της αρχαιότητάς τους. Πρόκειται, συνεπώς, για κοινή  ψυχική περιοχή της ασυνείδητης πλευράς του ανθρώπινου είδους και  περιέχει μνήμες αρχαίων εμπειριών, οι οποίες συχνά εμφανίζονται στα όνειρα ή εκφράζονται με τα σύμβολα ή με τους μύθους. Πρόκειται για θεμελιωμένα πρότυπα ψυχονοητικής συμπεριφοράς, στα οποία μπορούμε να αναζητήσουμε τις ρίζες πολλών εκδηλώσεων του ανθρώπου, όπως οι μύθοι, οι αριθμοί, οι συμβολισμοί, οι αρχές της τέχνης και της επιστήμης. Ακόμη εδράζονται εκεί οι συλλογικές πεποιθήσεις, τα ένστικτα που χαρακτηρίζουν την ανθρώπινη φύση καθώς και τα παγκόσμια ασυνείδητα στοιχεία κοινά στο ανθρώπινο είδος και κατάλοιπα του ζωώδους παρελθόντος μας.

Την έννοια του αρχετύπου εισήγαγε τόσο ο Ηράκλειτος, που αντιμετώπιζε την ψυχή ως την αρχετυπική πρώτη αρχή, όσο και ο Πυθαγόρας, που θεωρούσε τον αριθμό αρχετυπικό στοιχείο του κόσμου. Η έννοια αυτή δομήθηκε από τον Πλάτωνα στη θεωρία των ιδεών, όπου υποστηρίζει ότι η αληθινή γνώση αποκτάται, όταν η ψυχή φτάσει στην ανάμνηση των αρχέτυπων ιδεών.

Ο όρος αρχέτυπο συναντάται επίσης στα Ερμητικά κείμενα, στον Φίλωνα, στον Ειρηναίο, στον Διονύσιο Αρεοπαγίτη και στον Αυγουστίνο. Στο Corpus Hermeticum ο Θεός ονομάζεται «το αρχέτυπον φως».  Ο δε Αυγουστίνος υποστηρίζει ότι: «Οι πρωταρχικές ιδέες είναι καθορισμένες μορφές, σταθερές και αμετάβλητες αιτίες πραγμάτων, καθαυτές άμορφες, αιώνιες και ομοιότροπες, οι οποίες εμπεριέχονται στη θεία κατανόηση».

Ο άνθρωπος, ο κάθε άνθρωπος, δεν έχει μόνον την ηλικία της γεννήσεως και του θανάτου του. Έχει την ηλικία της ανθρωπότητας στην οποίαν ανήκει. Έχει την ηλικία της φυλής του, στην οποίαν ανήκει. Εννοώ την λευκή φυλή, την μαύρη,  την ερυθρά κλπ. Έχει επίσης την ηλικία της εθνότητάς του. Εννοώ την ελληνική εθνότητα, την σλαβική εθνότητα κλπ. Μέσα στο πέρασμα των χιλιάδων χρόνων παρουσίας του στην γη κουβαλάει στο DNA του αρχετυπικά, σύμβολα, επιθυμίες, γνώσεις και ό,τι θεωρούμε ότι χάραξε την υπόστασή του. Αυτά δεν χάνονται, αποθηκεύονται και αποτελούν την εμπειρία της επόμενης κάθε φορά πορείας του μέσω των νεωτέρων γενεών. Να ξεκαθαρίσω εδώ ότι δεν μιλάω ούτε για μετεμψύχωση ούτε για μετενσάρκωση. Να ξεκαθαρίσω επίσης, καθώς φαίνεται και από την απάντησή μου,  ότι διαφωνώ με την θεωρία ότι ο άνθρωπος, όταν γεννιέται, είναι tabula rasa.

Σύμφωνα λοιπόν με την ψυχανάλυση, το ασυνείδητο αποτελεί ένα μεγάλο μέρος του ανθρώπινου ψυχισμού. Εδρεύει στο id, στο ασυνείδητο μέρος του νου, ( id, ego, superego, σύμφωνα με το Φρόιντ), και διακρίνεται αφενός στο προσωπικό ασυνείδητο, το οποίο περιλαμβάνει τις βασικές ορμές της ψυχικής ενέργειας, τα γεγονότα, τις επιθυμίες και τις παρορμήσεις που έχουν απωθηθεί από τη συνείδηση, καθώς και τις εμπειρίες της παιδικής ηλικίας που ο άνθρωπος έχει ξεχάσει, αλλά, παρόλα αυτά, καθορίζουν και κατευθύνουν τη ζωή του.  Διακρίνεται επίσης στο συλλογικό ασυνείδητο, το οποίο  είναι ευρύτερο του ατομικού  ως ένα μέρος του ασυνείδητου νου κοινό σε όλους τους ανθρώπους και εμπεριέχει τόσο αυτά που αναφέραμε ότι απαρτίζουν το ατομικό ασυνείδητο, όσο  και   αρχέτυπα, σύμβολα, παγκόσμιες νοητικές «προδιαθέσεις». Όλα αυτά δεν βασίζονται στην εξατομικευμένη εμπειρία, το επισημάναμε ήδη, αλλά έρχονται ως καταστάλαγμα ενός απώτερου παρελθόντος που κρύβεται στην ανθρώπινη πορεία και ιστορία.

Ο ποιητής, λοιπόν, μπορεί να φτάσει στο βάθος του συλλογικού ασυνειδήτου, με τον τρόπο που το οριοθετήσαμε, αλλά και να το εκφράσει με μέτρο και ρυθμό, επειδή οι  κεραίες του είναι βαθιά ριζωμένες στο ανθρώπινο σώμα και στην ανθρώπινη ψυχή. Το μέτρο, ο ρυθμός, η μουσική εικόνα του ποιητικού του είναι  του ανοίγουν τους διαύλους της ψυχής ως τα βάθη της. Εκεί θα μεταλάβει,  για να εκφράσει την δική του αλήθεια.

Το να πάει ένας ποιητής κόντρα στο συλλογικό ασυνείδητο είναι δυνατόν. Και μάλιστα να το κάνει συνειδητά αυτό. Όταν για παράδειγμα γράφει ποίηση για την ποίηση και όχι για τον άνθρωπο. Δεν ξέρω όμως κατά πόσον θα μπορέσει να γίνει αποδεκτός από τους αναγνώστες του.

Αλλά, πάλι, το να πάει ένας ποιητής κόντρα στο συλλογικό ασυνείδητο είναι σαν να βγαίνει έξω από τα ρούχα του. Διότι ούτε και ο ίδιος είναι έξω από το συλλογικό ασυνείδητο.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s