Το ταξίδι μέσα μας

Το δοκίμιο που ακολουθεί είναι εμπνευσμένο από ένα ποίημα του Τάσου Λειβαδίτη. Ας ακούσουμε το ποίημα μέσα μας .

Τάσος Λειβαδίτης, Ταξιδιώτες

Το  ποίημα

Τ’ απογέματα έβρεχε, η βροχή μπέρδευε τη στάχτη τ’ ουρανού με

τα κίτρινα φύλλα

το ποτέ με το πουθενά, εγώ τριγύριζα στις κάμαρες σαν ένα ταξι-

διώτης που έχασε το δρόμο του

«ε, ποιος είσαι;» ρωτούσα καμιά φορά «αυτός που δεν πρέπει να θυ-

μάσαι» άκουγα να λέει κάποιος ψιθυριστά, τρόμαζα

έψαχνα παντού – αλλά τί να βρω σ’ έναν κόσμο που είναι όλα απ’

τα πριν χαμένα

εξ άλλου είχα τόσα πράγματα να σκεφτώ, αλά προς τί τώρα που

έφυγε η νεότητά μου

και τα λόγια μας συνήθως παραπλανούν το ανείπωτο κι όμως συνε-

χίζουμε να μιλάμε. Τί λέμε;

Έτσι προτιμούσα να κρατάω ημερολόγιο για εποχές που δεν γνώρι-

σα – ήταν μια ωραία αναπόληση

ή τη νύχτα τα βήματα ενός περαστικού στο δρόμο μου θύμιζαν πά-

ντα την αιώνια αναχώρηση.

Ω, εσείς που ναυαγήσατε σε θάλασσες που δεν ταξιδέψατε ποτέ!

Η Προσέγγιση

Το ποίημα ανήκει στην συλλογή Τα χειρόγραφα  του φθινοπώρου, που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Κέδρος το 1990, δυο χρόνια μετά τον θάνατο του ποιητή. Ανήκει στην τρίτη περίοδο της ποιητικής δημιουργίας του Λειβαδίτη, η οποία χαρακτηρίζεται από υπαρξιακά ερωτήματα και αγωνίες. Ίσως γιατί το πέρασμα του χρόνου φέρνει μπροστά στον άνθρωπο την πραγματικότητα της ζωής του.

Στο ποίημα αυτό ο ποιητής δεν αναφέρεται σε ανθρώπους που ταξίδεψαν στον κόσμο είτε για εμπορία είτε για θεωρία. Αναφέρεται στους ταξιδιώτες της ζωής και ιδιαίτερα της ζωής τους, που αναζητούν ένα της νήμα να πιαστούν και να ξεκινήσουν τον απολογισμό της, αλλά δεν βρίσκουν, μπερδεύονται και δεν μπορούν να εξηγήσουν γιατί δεν ταξίδεψαν, ενώ το ήθελαν τόσο.

Το σκηνικό είναι φθινοπωρινό, γιατί πιο εύκολα στο απόβροχο μπερδεύεται το σταχτί  του ουρανού με το κίτρινο  των δέντρων. Δεν φωτίζει καθόλου το μουντό φθινοπωρινό τοπίο και τονίζει την ψυχολογική κατάσταση του ήρωα την ώρα του απολογισμού. Έτσι οι γραμμές  στον μικρόκοσμο του ποιητή κουβαριάζονται. Αγκαλιάζεται το ποτέ με το πουθενά, γιατί ο ήρωας δεν ταξίδεψε ποτέ και δεν έφτασε πουθενά. Χάνει τον δρόμο του ακόμη και μέσα στις άδειες κάμαρες του σπιτιού του, που το κενό τους συνάδει με το κενό της ζωής του. Μια ζωή χωρίς στόχο και χωρίς σκοπό. Ζητάει από τον εαυτό του να μάθει ποιος είναι επί τέλους. Για να πάρει τελικά την απάντηση ότι δεν αξίζει τον κόπο να θυμάται ποιος είναι. Ίσως γιατί δεν έκανε και ο ίδιος κάτι σημαντικό, κάτι ηρωικό. Δεν μπόρεσε. Ίσως δεν ευνόησαν και οι αντικειμενικές περιστάσεις.  Τελικά, μάλλον έτσι συμβαίνει. Είναι δύσκολο να βρει  κανείς τον εαυτό του σε έναν κόσμο τόσο μπερδεμένο, όπου όλα από τα πριν έχουν διαλυθεί.

Είναι δύσκολο να βρει κανείς τον εαυτό του σε έναν κόσμο, όπου το τώρα τρώει  το μετά. Όπου οι ανάγκες του σήμερα κυριαρχούν και εκμηδενίζουν το αύριο. Έτσι, φυλακισμένος στο παρόν και τις ανάγκες του ο ποιητής άφησε τα χρόνια της αναζήτησης να γλιστρήσουν και χωρίς να το καταλάβει κατέληξε ο ταξιδιώτης του ποτέ και του πουθενά. Δεν έχει πια τίποτε να πει, τώρα που μεγάλωσε, γιατί και όταν είχε κάτι να πει, στα χρόνια της νεότητας και της ακμής, τα λόγια του αποδείχτηκαν παραπλανητικά της πραγματικότητας και καθόλου παρηγορητικά της κοινωνικής παράνοιας.  Αποδείχτηκαν λόγια κούφια που  έκρυβαν την αλήθεια, ενώ  καταδείκνυαν την αδυναμία  της αντιμετώπισής της. Όπως συμβαίνει όταν ο άνθρωπος προτιμά να στέκεται στην επιφάνεια των πραγμάτων, γιατί φοβάται να διεισδύσει στο βάθος τους, όταν αρνείται να δει κατάματα την ουσία τους. Το μόνο που κερδίσει όμως τελικά είναι  μια φυλακή σε ένα κενό. Τελευταία συχνά, όταν ακούει βήματα στον δρόμο την νύχτα, αναπολεί την επιθυμία της αναχώρησης, την επιθυμία που είχε να φύγει, να ταξιδέψει και δεν πήγε ποτέ πουθενά.

Την ώρα της σιωπής, στο τώρα, κρατάει ημερολόγιο για να θυμάται εποχές που δεν έζησε, αφού δεν ταξίδεψε. Και φτιάχνει τις δικές του ωραίες αναπολήσεις από το τίποτα. Νοιώθει τον εαυτό του ναυαγό μιας ζωής, που δεν γνώρισε θάλασσες. Και καλεί σε συσπείρωση  όλους αυτούς που όπως αυτός έμειναν στάσιμοι στο ταξίδι της ουτοπίας.

Είναι ο τρόπος του να καλέσει παρέα, γιατί είναι πολύ σκληρή η μοναξιά του κενού, αμείλικτο το ερώτημα.

Τίς πταίει, άραγε;

Ο ποιητής

Γεννήθηκε στην Αθήνα το βράδυ της Ανάστασης  του 1922 και  πέθανε στην Αθήνα στις 30 Οκτωβρίου 1988, στο Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο από ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής. Σπούδασε στην Νομική Σχολή Αθηνών. Τελικά  όμως τον κέρδισε η ποίηση.

Λόγω της  συμμετοχής του στον χώρο της αριστεράς εξορίστηκε από το 1947 έως το 1951. Λίγα χρόνια μετά η συλλογή του Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου θεωρήθηκε «κήρυγμα ανατρεπτικό» και κατασχέθηκε. Τελικά το Πενταμελές Εφετείο Αθηνών, στις 10 Φεβρουαρίου του 1955 τον απάλλαξε λόγω αμφιβολιών.  Το 1946 ο Λειβαδίτης εμφανίστηκε  στο περιοδικό ελεύθερα Γράμματα  με το ποίημα «Το τραγούδι του Χατζηδημήτρη». Το 1947 συνεργάστηκε στην έκδοση του περιοδικού «Θεμέλιο». Το 1952 εξέδωσε την πρώτη του ποιητική σύνθεση με τίτλο «Μάχη στην άκρη της νύχτας» και εργάστηκε επίσης σαν κριτικός ποίησης στην εφημερίδα Αυγή από το 1954 ως το 1980. Επίσης  δημοσίευσε πολιτικά και κριτικά δοκίμια στο περιοδικό «Επιθεώρηση Τέχνης».  Στο διάστημα της δικτατορίας  ο ποιητής για βιοποριστικούς λόγους μετέφραζε ή διασκεύαζε λογοτεχνικά έργα για λαϊκά περιοδικά ποικίλης ύλης με το ψευδώνυμο Pόκκος.

Στίχοι του μελοποιήθηκαν από τον Μίκη Θεοδωράκη, τον Μάνο Λοίζο, τον Γιώργο Τσαγκάρη, τον Μιχάλη Γρηγορίου. Επίσης και από το συγκρότημα Όναρ στο δίσκο «Αλαντίν, τελειώσαν οι ευχές σου» (2003). Συνυπέγραψε ακόμη με τον Κώστα Κοτζιά τα σενάρια των ελληνικών ταινιών Ο Θρίαμβος και Συνοικία το όνειρο σε σκηνοθεσία του Αλέκου Αλεξανδράκη.

Τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο ποίησης στο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας στη Βαρσοβία το 1953 για τη συλλογή του Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου, το πρώτο βραβείο ποίησης του Δήμου Αθηναίων το 1957 για την συλλογή του «Συμφωνία αρ.Ι, το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 1976 για τη συλλογή Βιολί για μονόχειρα, το Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης  το 1979 για το Εγχειρίδιο ευθανασίας.  Έγραψε επίσης κι ένα μικρό τόμο με τίτλο: Έλληνες ποιητές, ο οποίος αναφέρεται στις συλλογές που εκδόθηκαν την περίοδο 1978-1981 και αποτελεί μια απογραφή 74 ποιητικών συλλογών. Τα ποιήματά του μεταφράστηκαν στα Ρωσικά, Σερβικά, Ουγγρικά, Σουηδικά, Ιταλικά, Γαλλικά, Αλβανικά, Βουλγαρικά, Κινεζικά και Αγγλικά.

Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της «Εταιρείας Συγγραφέων».

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s