Οι Ατταλίδες

Όταν οι αρχαίοι έλεγαν η πέργαμος ή τα πέργαμα εννοούσαν φρούριο ή ακρόπολη.  Αν το προσεγγίσουμε ετυμολογικά, το θέμα της λέξης είναι περγ- ή πυργ-, από όπου και η λέξη πύργος. Και, επειδή η ελληνική γλώσσα είναι η γεννήτωρ των άλλων γλωσσών, την ίδια λέξη με το ίδιο νόημα συναντάμε στα γερμανικά  ως Burg ή Berg και στα αγγλικά burgh ή bury. Η ίδια λέξη με το ίδιο νόημα σίγουρα θα βρίσκεται και σε πολλές άλλες γλώσσες.

Ο πρόλογος  έγινε όμως για να μιλήσουμε για την δυναστεία των Ατταλιδών και την αρχαία Πέργαμο, μια πλούσια πόλη της επαρχίας Τευθρανίας της Μυσίας, στη Μικρά Ασία.  Η Πέργαμος χτίστηκε πάνω σε ένα μικρό λόφο με υψόμετρο 300 μ. και σε μια εύφορη κοιλάδα που άρδευαν οι δύο παραπόταμοι του Κάικου, ο Σελινούντας και ο Κητείος. Η κοιλάδα  εκτεινόταν προς Δ. μέχρι τις ακτές του κόλπου Ελαίας (σημ. Τσανταρλή) και του Αδραμυτίου, απέναντι από την Λέσβο.  Η Πέργαμος εμφανίστηκε στην ιστορική σκηνή στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. και γρήγορα  εξελίχθηκε σε μια από τις σημαντικότερες πόλεις της Μυσίας υπό την ηγεσία της δυναστείας των Ατταλιδών.  Η Δυναστεία των Ατταλιδών ήταν Ελληνιστική. Ίδρυσε και κυβέρνησε το κράτος της Περγάμου από το 281 μέχρι το 133 π.Χ.

Στα 293 π.Χ. ο βασιλιάς της Θράκης Λυσίμαχος ασφάλισε στο οχυρό του λόφου της Περγάμου το αστρονομικό ποσόν των 9.000 ταλάντων  και ανέθεσε την προστασία του στον στρατηγό του Φιλέταιρο. Ο Φιλέταιρος, μετά το θάνατο του Λυσιμάχου, χρησιμοποίησε τον θησαυρό για να μεγαλώσει το κράτος  της Περγάμου.

Τον Φιλέταιρο διαδέχτηκε το 263 ο ανεψιός του Ευμένης Α΄, ο οποίος  νίκησε τον Αντίοχο Α΄ και με τη νίκη αυτή η Πέργαμος ανεξαρτητοποιήθηκε πλήρως από τους Σελευκίδες. Σε επιβεβαίωση της ανεξαρτησίας αυτής ο Ευμένης ο Α΄ έκοψε νομίσματα με την μορφή του προκατόχου του Φιλέταιρου.

Τον Ευμένη Α΄ διαδέχτηκε ο ανεψιός του Άτταλος Α΄ (241-197). Ο Άτταλος νίκησε τους Γαλάτες στις πηγές του Κάικου ποταμού. Η νίκη αυτή έδωσε στον Άτταλο την προσωνυμία Σωτήρ και την ευκαιρία ν’ ανυψώσει το κράτος του σε βασίλειο.  Ο γιος και διάδοχός του Ευμένης Β΄ (197-159) οδήγησε την Πέργαμο στο απόγειο της δύναμής της και της πολιτιστικής της ακτινοβολίας.  Παρέμεινε σταθερά και δυναμικά, όπως και οι πρόγονοί του,  σύμμαχος με την Ρώμη, και με την βοήθειά της νίκησε τον Σελευκίδη Αντίοχο  Γ΄ στην Μαγνησία το 190 και πήρε ως ανταμοιβή την Θρακική Χερσόνησο και τμήματα της επικρατείας των Σελευκιδών.

Αδελφός και διάδοχός του υπήρξε ο Άτταλος Β΄ ο Φιλάδελφος (159-138). Διάδοχός του Άτταλου Β΄ και τελευταίος βασιλιάς της Περγάμου ήταν ο Άτταλος Γ΄ ο Φιλομήτωρ-Ευεργέτης (138-133), γιος του Ευμένη Β΄. Λέγεται ότι ήταν βίαιος και τυραννικός, μολονότι είχε πολιτισμικά και επιστημονικά ενδιαφέροντα. Αυτός  με την διαθήκη του όριζε την Ρώμη κληρονόμο του κράτους της Περγάμου.  Η Πέργαμος ως ρωμαϊκή επαρχία έγινε το μεγαλύτερο εμπορικό, πολιτικό και στρατιωτικό κέντρο της Ασίας.

Οι Ατταλίδες γενικά διακρίθηκαν ως προστάτες των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών. Μάλιστα  ο Άτταλος  Α΄ και ο Άτταλος Γ΄ αναφέρονται και ως συγγραφείς. Ο Άτταλος Α΄ θεμελίωσε την περίφημη βιβλιοθήκη της Περγάμου, δεύτερη σε σπουδαιότητα στον αρχαίο κόσμο μετά από αυτήν της Αλεξανδρείας, της οποίας αργότερα τον πνευματικό θησαυρό  ο Αντώνιος χάρισε στην βασίλισσα της Αιγύπτου, την Κλεοπάτρα. Ο Άτταλος   Α΄ επίσης  άρχισε την ανέγερση του επίσης περίφημου Βωμού της Περγάμου, ο οποίος  σήμερα βρίσκεται στο Βερολίνο. Αριστουργήματα της τέχνης των Ατταλιδών είναι επίσης: τα αγάλματα «Ο Θνήσκων Γαλάτης», σήμερα στο Καπιτολίνο της Ρώμης,  και ο Γαλάτης Ludovisi, ρωμαϊκό αντίγραφο, επίσης στην Ρώμη, προς δόξαν της επί των Γαλατών νίκης του Άτταλου Α΄. Ο Ευμένης Β΄ κόσμησε με λαμπρά οικοδομήματα την Πέργαμο, αποπεράτωσε την Βιβλιοθήκη και τον Βωμό και χρηματοδότησε την κατασκευή της  Στοάς τους Ευμένους στην Αθήνα, καθώς και την ολοκλήρωση του Ασκληπιείου της Κω. Ο Άτταλος Β΄συνέχισε το εξωραϊστικό έργο των προκατόχων του στην Πέργαμο και ίδρυσε στην Αθήνα την σωζόμενη μέχρι σήμερα Στοά του Αττάλου. Στην Πέργαμο άκμασε και ο διάσημος γιατρός της αρχαιότητας Γαληνός.

Μετά την επανάσταση των Περγαμηνών κατά των Ρωμαίων το 88   και την επανάσταση του Μακρίνου, δολοφόνου του Καρακάλλα το 117, η Πέργαμος απογυμνώθηκε από τα αξιολογότερα μνημεία τέχνης, τα οποία μεταφέρθηκαν στη Ρώμη. Τον 7ο αιώνα έγινε βυζαντινή επαρχία και στα 1401 καταστράφηκε εντελώς από τον Ταμερλάνο. Έμεινε για έναν αιώνα έρημη και ακατοίκητη, μέχρι που στα 1450 οι Τούρκοι ξανάχτισαν την πόλη στους πρόποδες του λόφου. Σήμερα ο οικισμός διατηρεί παραφθαρμένα την αρχαία του ονομασία, λέγεται Bergama,  και έχει πληθυσμό περίπου 55.000 κατοίκους.

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s