Η Φαμέγια

Από την παρουσίαση του βιβλίου Η Φαμέγια, της Αντωνίας Ζεβόλη Νταουντάκη, εκδ. Γαβριηλίδη, 2005

Η φαμέγια είναι το κορίτσι του σπιτιού, της φαμίλιας,  ανήκει στην φαμίλια, γι αυτό τους υπακούει και εκτελεί αδιαμαρτύρητα τις διαταγές τους. Δεν είναι η γνωστή μας ψυχοκόρη. Η ψυχοκόρη έμπαινε στην οικογένεια με την μορφή μια κατώτερης υιοθεσίας, εκτελούσε βέβαια τις οικιακές εργασίες, από τις πιο απλές ως τις πιο βαριές, αλλά τουλάχιστον, αν ήταν τυχερή, ο αφέντης του σπιτιού είχε την υποχρέωση να την προικίσει και να την παντρέψει. Αν ήταν βέβαια τυχερή.

Η φαμέγια, αντίθετα, έκανε όλες τις δουλειές στο σπίτι, στα χωράφια ή στα ζώα αντί πινακίου φακής και ο αφέντης δεν είχε καμία υποχρέωση απέναντί της, γιατί αυτή η δούλα δούλευε στο αρχοντικό του εποχιακά.  Ανάλογα με την φαμέγια υπήρχε και ο φαμέγιος, ο εποχιακός εργάτης.  Στον Όμηρο διασώζεται η ονομασία θήτης. Θήτες ήσαν οι εποχιακοί δούλοι, οι άνδρες βέβαια, που δούλευαν κυρίως όμως στα χωράφια και στα ζώα. Αυτοί οι εποχιακοί εργάτες και εργάτριες αργότερα, κατά πώς η ζωή τα φέρνει, ήσαν κοινωνικά εκτεθειμένοι σε κάθε μορφή αδικίας. Στο μόνο πράγμα που μπορούσαν να βασίζονται ήταν η δύναμή τους η ψυχική και η αντοχή τους η σωματική.

Η Ευτυχία Μαυρουκάκη από τα Μαράλια των Χανίων  ξεκίνησε την ζωή της ως φαμέγια.  Από την πολύ τρυφερή της ηλικία των 7 χρόνων,  καλλιέργησε στον εαυτό μια  βασική αρχή. Είμαι μόνη μου και  με τις δικές μου δυνάμεις θα παλέψω να επιβιώσω σε αυτήν την ζωή. Δεν πρέπει να περιμένω βοήθεια από πουθενά. Αλλά κυρίως, δεν πρέπει να μοιρολατρώ και να μιζεριάζω. Η μοιρολατρία και η μιζέρια είναι  τεράστια εμπόδια στην ζωή του κάθε ανθρώπου.

Ποια είναι όμως η Ευτυχία. Είναι ένα ορφανό και πάμπτωχο κορίτσι, που παλεύει  να επιβιώσει σε μια σκληρή κοινωνική πραγματικότητα που την περιβάλλει. Θέλει όμως να βγει από αυτήν την ζωή, να διεκδικήσει την καλύτερη. Πρώτη επιθυμία της ορφανής είναι να μάθει γράμματα.  Να πάει σχολείο. Αξιοποιεί  όλες τις δυνατότητες  και εν μέρει το πετυχαίνει. Πηγαίνει στο σχολείο για πέντε μήνες. Αυτή η εμπειρία των πέντε μηνών αποτελεί μια καλή προσπάθεια σε μια εποχή που ο αναλφαβητισμός στην Ελλάδα για τις γυναίκες άγγιζε  το 98% .

Όταν  το όνειρο το σπουδών ναυαγεί, η Ευτυχία παντρεύεται μετά από προξενιό τον Ευτύχη Κασελάκη από τον Αγριλέ Χανίων,  για να διαπιστώσει γρήγορα ότι ούτε ο γάμος της αποτελεί διέξοδο στο καλύτερο αύριο.  Και αναζητά την λύση στην φυγή. Να φύγει από το χωριό, να ξεφύγει από την φτώχεια  και την μιζέρια, να  έλθει στην Αθήνα.  Στην Αθήνα ήλπιζε να βρει δουλειά σε ένα εργοστάσιο και να παλέψει την ζωή της, να την κάνει καλύτερη γι αυτήν και για τα παιδιά της.  Μετά την επιθυμία για γράμματα, που ναυάγησε τόσο άδοξα, αυτό είναι το δεύτερο τολμηρό θέλω της Ευτυχίας από την ζωή και την μοίρα της.  Βέβαια για να επιτύχει αυτήν την φορά τον σκοπό της χρειάστηκε να τα βάλει με θεούς και δαίμονες. Με παρακάλια και απειλές  κέρδισε την σύμφωνη γνώμη του άνδρα της και  τελικά έφτασε στην Αθήνα. Έφυγε χωρίς αποσκευές, για να μην δώσει λαβή για κουβέντες, αφήνοντας πίσω της άνδρα και τρία παιδιά.  Αλλά η ελπίδα του καλύτερου αύριου της έδινε κουράγιο να κοιτάζει μπροστά. Και το ελληνικό φιλότιμο την εμπόδιζε να κάνει σκέψεις επιστροφής, να γυρίσει πίσω, γεγονός που θα σήμαινε ήττα, κάτι που η νεαρή Κρητικοπούλα δεν θα συγχωρούσε ποτέ στον εαυτό της. Ή ταν ή επί τας. Αυτό την οδηγούσε.

Έφτασε στην Αθήνα και μαζί με την ξαδέλφη της αρχικά  μείνανε σε μια τρώγλη στα Νέα Λιόσια. Πέρασε  βασανιστικά ως τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου,  που έπιασε  δουλειά ως εργάτρια στην Χρυσαλίδα και με τα πρώτα χρήματα από την δουλειά της έβγαλε τα εισιτήρια να πάνε κοντά της ο άνδρας και τα παιδιά της.

Στην συνέχεια  η Ευτυχία ξεδιπλώνει  ένα νέο όνειρο.  Να αγοράσει ένα οικόπεδο και να χτίσει ένα σπιτάκι να στεγάσει την οικογένειά της, πάντα στους Αγίους Αναργύρους.  Λίγα χρόνια μετά  το οικόπεδο έγινε πραγματικότητα.  Και παρά τις αρρώστιες, την φτώχεια και τις αναποδιές, το σπίτι τελικά χτίστηκε και στέγασε την φαμίλια της Ευτυχίας.  Κι αυτό γιατί τα μέλη της οικογένειας ήσαν μεταξύ τους δεμένα με πολλή αγάπη, που την έθρεψε και την διατηρούσε ζωντανή η προσωπικότητα και το ήθος της Ευτυχίας κατά πρώτο λόγο και η εμπιστοσύνη του Ευτύχη στο πρόσωπό της στην συνέχεια.

Πριν προλάβει η Ευτυχία  να χαρεί το νέο της απόκτημα,  ενέσκυψε ο πόλεμος. Την σωτηρία της η οικογένεια Κασελάκη κατά τους δύσκολους αυτούς καιρούς την οφείλει στους ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς   και στο ότι δεν κοίταξε ο ένας να επιβιώσει εις βάρος του άλλου.  Κι εδώ πάλι η προσωπικότητα της Ευτυχίας και η δυναμική της ως σύζυγος και μητέρα ήταν αυτή που έβαλε τους κανόνες και τηρήθηκαν με ευλάβεια από τα άλλα μέλη, γιατί η Ευτυχία είχε και τον νουν και την πειθώ προκειμένου να επιτύχει το σκοπό της. Και όπως διηγείται η ίδια «Κάτι τα συσσίτια, κάτι τα ψίχουλα από το εργοστάσιο, κάτι τα χόρτα και τα ξύλα απ’ τα βουνά, οι δουλειές του ποδαριού που κάνανε τα παιδιά και η μπουκιά στα πέντε, την βγάλαμε τελικά την Κατοχή σε τεντωμένο σκοινί, αλλά χωρίς ανθρώπινες απώλειες στην οικογένειά μας».  Ακολουθεί η απελευθέρωση για να ματώσει γρήγορα η χαρά από τον εμφύλιο.

Σε όλη την περίοδο του Εμφυλίου το σπίτι του Ευτύχη και της Ευτυχίας είχε γίνει κέντρο διερχομένων, όπου ο κάθε ένας, ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθέτησης,  έβρισκε  φιλοξενία, ένα πιάτο φαί και ένα στρώμα να κοιμηθεί. Η απόφαση όμως των Κασελάκηδων ήταν σταθερή. Με κανέναν από τους εμπλεκομένους  δεν θα συνεργάζονταν. Κανενός τις ιδέες δεν θα ασπάζονταν, όπως το καθόρισε πολύ σοφά η Ευτυχία, με σπουδές πεντάμηνης θητείας στο σχολείο.

Εμφύλιος. Μια μαύρη σελίδα της ιστορίας της σύγχρονης Ελλάδας, την οποία δεν πρέπει να την παραβλέψουμε. Ο εμφύλιος στάθηκε από την μια καταστροφή για έναν αγωνιστή λαό και μια ένδοξη  πατρίδα, με τις ρίζες της βαθιά στην έννοια της δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, και από την άλλη μια θαυμάσια ευκαιρία, ώστε  οι  συνεργάτες των κατακτητών   να μην καταδικαστούν για την προδοσία τους. Αυτά πρέπει να μην τα λησμονούμε,  γιατί ο λαός που ξεχνάει, που χάνει την ιστορική του μνήμη, είναι καταδικασμένος να εξαφανιστεί από προσώπου γης. Και από την ιστορική του πορεία  θα μείνει μόνον ένας τάφος, που σημαίνει θάψιμο, σκοτάδι σε έναν τόπο όπου το φως δεν φτάνει. Ο λαός όμως που θυμάται το παρελθόν του,  που διδάσκεται από τα λάθη του παρελθόντος του και πορεύεται ανάλογα με τα μαθήματα αυτά, αφήνει πίσω του ένα μνήμα, έναν τόπο σημείο για να τον θυμούνται οι νεότερες γενιές και να μεγαλουργούν.

Τα χρόνια που ακολουθούν μετά την αιματηρή δεκαετία του 40 χαρακτηρίζονται ως πέτρινα. Όμως και έτσι, η ζωή τραβά τον δρόμο της. Όλοι ζητούν τρόπους αποκατάστασης και επιβίωσης. Το ίδιο και τα νεαρά μέλη της οικογένειας Κασελακη. Όπου εύκολα συμπεραίνουμε ότι η Ευτυχία, κι αν ακόμη δεν πρωταγωνιστεί στην οικογενειακή ζωή, πάλι οι αποφάσεις της, οι συμβουλές της είναι  καθοριστικές για το μέλλον τους.  Οι κόρες της να μάθουν μια τέχνη για να μπορούν να αντιμετωπίζουν τη ζωή. Ο γιος της να μάθει και γράμματα και τέχνη, για να ανταποκριθεί στον βαρύ κοινωνικό του ρόλο, αυτόν του οικογενειάρχη.

Αυτή ήταν η πορεία που εξαρχής χάραξε η προσωπικότητα, το ύφος, το ήθος, η αποφασιστικότητα, η πρακτικότητα, η τόλμη και η δύναμη σώματος, ψυχής και μυαλού της Ευτυχίας. Η φαμέγια Ευτυχία στο περιθώριο των επιλογών, που της επέτρεψε η κοινωνική της πραγματικότητα πάλεψε για την ζωή, για την ζωή της και την ζωή της οικογένειάς της, όπως έπραξαν άλλωστε χιλιάδες Ελληνίδες. Κατά το παράδειγμα των ηρώων των μεγάλων μας τραγικών, οι οποίοι δεν υποτάσσονται στην μοίρα τους, αλλά την παλεύουν και πολλές φορές αντίθετα προς τις αποφάσεις των θεών τους και δεν δειλιάζουν κι αν ακόμα γνωρίζουν πως θα πληρώσουν βαρύ τίμημα.

Φίλες και φίλοι, κανένας μας δεν γεννιέται ελεύθερος. Όλοι είμαστε εξαρτημένοι από το δοσμένο κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο βρεθήκαμε. Δεν επιλέγουμε το πού θα γεννηθούμε, το πότε θα γεννηθούμε καθώς και το πώς και πότε θα πεθάνουμε. Είναι επιλογή μας όμως και βασικό χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς μας ο τρόπος που θα ζήσουμε. Αλλά και αυτός επίσης συνδέεται στενά με τα όνειρα που θα κάνουμε και τους αγώνες που θα δώσουμε για την υλοποίησή τους. Όταν αγωνιζόμαστε για τα όνειρά μας, τότε είμαστε άνθρωποι, δικαιώνουμε τον κοινωνικό μας ρόλο και γινόμαστε παράδειγμα για τις νέες γενιές.

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s