Αρχίλοχος, o λυρικός ποιητής από την Πάρο

Ο ποιητής Αρχίλοχος γεννήθηκε και έδρασε στην Πάρο τον 7ο αιώνα π.Χ. Πατέρας του ήταν ο Τελεσικλής, αριστοκρατικής καταγωγής, και μητέρα του η Ενιπώ, δούλη. Αλλά σύμφωνα με το δίκαιο της οικιακής ή πατριαρχικής δουλείας το αγόρι και όχι το κορίτσι, που γεννιόταν από ένα τέτοιο μικτό κοινωνικά γάμο, ακολουθούσε τη σειρά του πατέρα του στην ελευθερία, αλλά για τα δικαιώματα στην πατρική περιουσία ήταν απόφαση του πατέρα αφέντη. Ως φαίνεται για τον Αρχίλοχο ο πατέρας του έκρινε πως η ελευθερία του ήταν αρκετή. Έτσι ο ποιητής μας αναγκάστηκε να γίνει πολλές φορές μισθοφόρος πολεμιστής, για να επιβιώσει. Το πόσο όμως μισούσε αυτό το επάγγελμα, το μοιράζεται μαζί μας σε πολλά ποιήματά του, από τα οποία μόνο μικρά αποσπάσματα σώθηκαν. Θα καταθέσουμε δύο μικρά, αλλά πολύ χαρακτηριστικά σπαράγματα.

1. Επτά γαρ νεκρών πεσόντων,

ούς εμάρψαμεν ποσίν.

Χείλιοι φονήες ειμεν

Απόδοση

Επτά ακριβώς ήσαν οι νεκροί που πέσαν,

και τους λιώσαμε με  τα πόδια μας.

Χίλιοι εμείς  οι φονιάδες.

Το μικρό αυτό απόσπασμα, με το πλήρες  αντιπολεμικό  μήνυμα, θυμίζει τις περίφημες γελοιογραφίες των σπουδαίων σκιτσογράφων-γελοιογράφων που μόνον με την εικόνα και χωρίς λόγια περιγράφουν μια σκληρή πραγματικότητα. Ακούγεται σαν πολεμικό ανακοινωθέν.  Αλήθεια, σε αυτές τις περιπτώσεις, που δυστυχώς παραμένουν απαράλλακτες και σήμερα,  ποιοι είναι οι  νικητές και ποιοι οι νικημένοι; Είναι πολύ χαρακτηριστικό το ουσιαστικό που χρησιμοποιεί ο ποιητής και μισθοφόρος πολεμιστής για αυτούς που διέπραξαν αυτό το ανοσιούργημα. Φονήες=φονιάδες και όχι πολεμιστές. Άρα δεν μιλάμε για πόλεμο. Μιλάμε για έγκλημα.

2. Έρξω. Ετήτυμον γαρ ξυνός ανθρώποις Άρης.

Απόδοση

Θα χυμήξω.  Γιατί  στ’ αλήθεια είναι ο πόλεμος κοινός

για όλους τους ανθρώπους.

Που σημαίνει ότι ο πόλεμος είναι πλέον κομμάτι της ανθρώπινης ζωής και δράσης. Και αφού το κάνουν και οι άλλοι, υποστηρίζει δραματικά και σαρκαστικά ο ποιητής, γιατί όχι και εγώ. Τρανό σημάδι ότι μισούσε τον πόλεμο, ότι έγινε πολεμιστής από ανάγκη. Επίσης αξιοπρόσεκτο είναι το σχήμα λόγου που χρησιμοποιεί για την έννοια «πόλεμος». Συνεκδοχικά χρησιμοποιεί την λέξη Άρης, το όνομα του θεού του πολέμου.

Ο Αρχίλοχος χαρακτηρίστηκε ως ο Όμηρος της λυρικής ποίησης. Η ποιητική του φωνή είναι ώριμη και μεστή και ο λυρικός του λόγος πλούσιος. Το γεγονός ότι ήταν καρπός μικτού κοινωνικά γάμου τον έφερε σε επαφή με την λαϊκή παράδοση από την μεριά της μητέρας του και την αριστοκρατική, τελετουργική ποιητική αντίληψη από τη μεριά του πατέρα του. Ο ίδιος γεννήθηκε με το ταλέντο να συνδυάσει δημιουργικά και τα δύο αυτά στοιχεία. Από την πλούσια ποιητική του κληρονομιά σώθηκαν μόνο κάποια αποσπάσματα από τρίμετρους και τετράμετρους ιάμβους. Πάλι καλά, γιατί θα μπορούσαμε να έχουμε μόνο την ανάμνησή του από κάποιες τυχαίες αναφορές  ή να τον αγνοούμε τελείως.

Είναι πολύ ενδιαφέρον ακόμη να δούμε πώς ζωγραφίζει τον αρχηγό, ποια χαρίσματα,  σύμφωνα με την γνώμη του, πρέπει να διακρίνουν έναν αρχηγό. Για να βεβαιώσουμε  έτσι άλλη μια φορά την επικαιρότητα του ποιητικού του λόγου, καθώς και το πόσο δύσκολα τα πράγματα στην ζωή αλλάζουν ή δεν αλλάζουν τελικά καθόλου.

Ου φιλέω μέγαν στρατηγόν ουδέ διαπεπλιγμένον

ουδέ βοστρύχοισι γαύρον ουδ’ υπεξυρημένον,

αλλά μοι σμικρός τις είη και περί κνήμας ιδείν

ροικός, ασφαλέως βεβηκώς ποσσί, καρδίης πλέως.

Απόδοση

Δεν αγαπάω τον στρατηγό που στέκεται με ανοιχτές τις αρίδες

ούτε τον κατσαρομάλλη, τον κορδωτό με το ξυρισμένο λεπτό μουστάκι.

Ας είναι μικρόσωμος κάποιος και στραβοκάνης,

αρκεί να πατά γερά με τα πόδια του στη  γη και να έχει ψυχή.

Όχι λοιπόν ο ωραίος, αλλά ο στην ψυχή γενναίος. Αυτός είναι ο πραγματικός στρατηγός στις μάχες της ζωής και στις μάχες του πολέμου.

Τέλος, ο ίδιος  θα πει κάποτε κάνοντας αυτοκριτική:

«Ήμβλακον. Καί πού τιν’ άλλον ήδ’ άτη ‘κιχήσατο».

Που σημαίνει

«Αμάρτησα, (κατά λέξη: έκανα βλακεία). Μα και κάποιον άλλον θα χτυπήσει τούτη η συμφορά».

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s