Δούλειον ήμαρ

Ο Όμηρος έγραψε δύο μεγάλα έπη για να υμνήσει τους ήρωες και την ηρωική εποχή. Η ελληνική ηρωική εποχή θα πρέπει να χρονολογηθεί γύρω στην 4η π.Χ. χιλιετία, δηλαδή από το 4.000 ως το 3.000. Όλα τα σημαντικά γεγονότα που αφορούν στην ελληνική προϊστορία ή πρωτοϊστορία, όπως ο τρωικός πόλεμος, οι ήρωες που έλαβαν μέρος στον πόλεμο αυτόν, καθώς και οι ιστορίες της ζωής τους, το ταξίδι του Οδυσσέα, η αργοναυτική εκστρατεία, τα εκπολιτιστικά ταξίδια του Διονύσου και του Ηρακλή στις Ινδίες και την Αίγυπτο,  θα πρέπει να χρονολογηθούν σε αυτήν την χιλιετία. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν σύγχρονοι Έλληνες και ξένοι ερευνητές με βάση τα αρχαία κείμενα και τα πορίσματα της επιστήμης, όπως της γεωλογίας, της αρχαιολογίας, της φυσικής, της χημείας και όχι μόνον. Από την ένδοξη αυτήν περίοδο άντλησαν τα θέματά τους και συνέθεσαν μεγαλόπνοα έργα όχι μόνον οι εποποιοί της εποχής, διότι γραφή υπήρχε τότε, αλλά και οι μεγάλοι Έλληνες τραγικοί ποιητές των κλασικών χρόνων.  Από το έργο τους λοιπόν θα δώσουμε κάποιες εικόνες δουλοσύνης και αξίζει να τις προσέξουμε.

Είναι γνωστόν ότι μια βασική πηγή τροφοδοσίας δούλων ήταν ο πόλεμος.  Οι νικητές του πολέμου σκότωναν τους άντρες και έσερναν στη δουλεία τις γυναίκες και τα παιδιά, επειδή ήταν πιο εύκολο να εξημερωθούν. Οι γυναίκες επειδή ήσαν ήδη εξαρτημένες και μαθημένες στην υπακοή, τα δε παιδιά ως εκ της φύσεώς τους ευάλωτα και αγώγιμα.

Μια ζωντανή εικόνα  που μαρτυρά πώς σέρνονταν οι γυναίκες στην δουλεία  μας δίνει ο Όμηρος στα έπη του: (Οδ θ 523-530, αλλά και Iλ. Ζ 454-458).

«Πως κλαίει γυναίκα θλιβερή τον άντρα της πεσμένη

στα στήθια του, που σκοτωθεί στη μάχη πολεμώντας

να σώσει απ’ την πικρή σκλαβιά πατρίδα και παιδιά του,

κι όταν τον δει να σπαρταρά, να ξεψυχάει μπροστά της

χυμένη απάνω στον νεκρό μοιρολογάει και σκούζει,

κι άλλοι από πίσω της χτυπούν με χάλκινα κοντάρια

τη ράχη και τους ώμους της και στη σκλαβιά τη σέρνουν

πίκρες να ιδεί και βάσανα κι η όψη της κερώνει

απ’ τους αβάσταχτους καημούς».

Ο Έκτορας, ήρωας πολεμιστής και συνακόλουθος των συνηθειών του πολέμου, με θλίψη απέραντη πληροφορεί ξεκάθαρα την αγαπημένη του γυναίκα  Ανδρομάχη τί την περιμένει από τους Αργίτες μετά την άλωση της Τροίας. (Iλ. Ζ 454-458)

«Όταν χαλκάρματος κάποιος Αργίτης πάρει

τη λευτεριά σου και ξοπίσω του σε σέρνει δακρυσμένη

και στο Άργος πέρα υφαίνεις έπειτα στον αργαλειό μιας ξένης

κι απ’ τη Μεσήιδα ή την Υπέρεια σου λεν νερό να φέρνεις

πολύ άθελά σου, μα ανημπόρετη θα σε βαραίνει ανάγκη».

Τονίζει δηλαδή με αυτούς τους στίχους στην αγαπημένη του γυναίκα τα εξής.

1. Τις συνέπειες της μεταδόμησης που θα υποστεί, όταν από την Τροία βρεθεί στο Άργος ή κάπου αλλού. Πρόκειται για αλλαγή περιβάλλοντος κοινωνικού, γεωγραφικού, συνθηκών διαβίωσης κλπ.

2. Την υποχρέωση που θα έχει να υφαίνει στον αργαλειό μιας ξένης και όχι στο δικό της. Γιατί μετά την ήττα θα έχει χάσει εκτός από όλα τα άλλα και αυτό το ατομικό της περιουσιακό κομμάτι, που για τις γυναίκες της εποχής αποτελεί προέκταση της ψυχής, του μυαλού, του χεριού τους.

3. Τέλος, της θυμίζει  την βαριά δουλειά που θα διαταχτεί να κάνει, να μεταφέρει δηλαδή  το νερό στο παλάτι, όπως διατάζει η ίδια να κάνουν οι δούλες της στον οίκο που ακόμα είναι αυτή βασίλισσα.

Με παρόμοια λόγια θα εκφράσει τους δικούς της φόβους η Εκάβη, η γερόντισσα γυναίκα του Πριάμου, αν τελικά περιέλθει στα χέρια των Αχαιών η Τροία, και με απέραντο πόνο θα μιλήσει για τις  ταπεινωτικές και βαριές  δουλειές που έκαναν στα παλάτια οι δούλες και πόσο βασανιστικές ήσαν οι δουλειές αυτές για γυναίκες σε μεγάλη ηλικία. Ευριπίδη, Τρωάδες, στ. 500-508.

«Και το στερνό, κορώνα στα δεινά μου,

γριά γυναίκα, σκλάβα στην Ελλάδα

θα πάω. Με δουλειές θα με φορτώσουν

βαριές, που δεν ταιριάζουνε στους γέρους.

Πορτιέρισσα, κλειδιά να’χω, ζυμώτρα,

εγώ η μάνα του Έκτορα, και χάμω

την κυρτωμένη ράχη μου θα γέρνω,

που σε βασιλικές πλάγιαζα κλίνες∙

τ’ αδύνατο κορμί μου με κουρέλια

θα το σκεπάζω, τι άπρεπη κατάντια

στην αρχοντιά μου εκείνη και τα πλούτη!».

Ο θρήνος της γερόντισσας βασίλισσας Εκάβης δεν έχει τέλος.  Ευριπίδη, Τρωάδες, στ. 194-203.

«Η μαύρη, σε ποιον, σε ποια χώρα

δούλα θα γίνω, η γερόντισσα,

σαν κηφήνας αχρείαστη, σαν άθλια

μορφή πεθαμένου, ένας ίσκιος

ααχ! στο κατώφλι να στέκω πορτιέρισσα

ή παιδιά να ταΐζω

εγώ, που τιμές είχα κάποτε

στην Τροία βασίλισσας».

Στην Ανδρομάχη, η οποία τελικά βρέθηκε σκλάβα στη χώρα του Πηλέα και παλλακίδα του εγγονού του Νεοπτόλεμου, ο χορός δεν παραλείπει να θυμίζει τη δεινή της θέση μέσα στο παλάτι, ανεξάρτητα από το ότι κοιμάται με τον βασιλιά και έχει ένα γιο μαζί του.

Ευριπίδη, Ανδρομάχη, στ. 135-140.

«Στης Νηρηίδας το λαμπρό ιερό μη μένεις

σκέψου πως είσαι σκλάβα σε μια χώρα

ξένη κι αλλόφυλη κι ούτε κανέναν

από τους δικούς σου βλέπεις, ω! εσύ

νύφη δυστυχισμένη, κακορίζικη».

Μια εξίσου  θαυμάσια εικόνα, ενδεικτική του τρόμου που καταλαμβάνει τις γυναίκες από το φόβο της σκλαβιάς, μας διασώζει ο Αισχύλος. Οι γυναίκες της Θήβας θρηνούν τη σκληρή μοίρα που τις περιμένει, αν οι επτά στρατοί των Αχαιών κυριεύσουν την πόλη τους.

Αισχύλος επτά επί Θήβας, στ. 321-332.

«Γιατί κακό και κρίμα ‘ναι να σβήσει

μέσα στον Άδη, στάχτη και συντρίμμι,

μια πολιτεία πανάρχαια, κουρσεμένη

απ’ το κοντάρι του Αχαιού, και τέτοια

ντροπή να στέργουν οι θεοί, να σέρνονται οι γυναίκες σκλάβες,

άα! άα! γερόντισσες, παρθένες,

να τις τραβούν με ρούχα ξεσκισμένα

κι απ’ τα μαλλιά σαν τ’ άλογα. Κι η πόλη,

καθώς αδειάζει, να βουίζει

με σύσμιχτους αχούς και μοιρολόγια∙

φοβάμαι τη σκληρή μοίρα που θα’ ρθει».

Στους στίχους αυτούς του Αισχύλου γίνεται λόγος και για την αρχαιότητα της Θήβας, την οποία έχτισε ο Κάδμος της 4η χιλιετία π.Χ, όταν έφτασε από την Φοινίκη στην ελληνική γη  αναζητώντας την αδελφή του Ευρώπη, που είχε κλέψει ο Ζευς.

[Οι μεταφράσεις των αποσπασμάτων των τραγωδιών είναι από την σειρά των εκδόσεων Κάκτος. Των ομηρικών επών από τις εκδόσεις Ζαχαρόπουλου]

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s