Νέο σχολείο για νέους ανθρώπους

Όταν λέμε Νέο σχολείο για νέους ανθρώπους, αναφερόμαστε σε μια σύγχρονη παιδαγωγική αντίληψη της αγωγής και της εκπαίδευσης που καθιερώθηκε με τον όρο «Κίνημα Νέας Αγωγής».

Κάτω από την ονομασία κίνημα νέας αγωγής, στεγάζονται εκπαιδευτικές προτάσεις που διετύπωσαν προοδευτικοί παιδαγωγοί της Ευρώπης και της Αμερικής στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου  και έχουν στο  κέντρο της εκπαίδευσης το παιδί. Η μετάθεση του παιδαγωγικού κέντρου από το δάσκαλο στο παιδί χαρακτηρίστηκε από πολλούς μελετητές κοπερνίκεια αλλαγή, και η πρόταση ενισχύθηκε από την πίστη ότι η νέα παιδαγωγική εκφράζει ένα νέο ιδεώδες για τον ανθρώπινο πολιτισμό.

Το προοδευτικό αυτό εκπαιδευτικό κίνημα δεν πρέπει να νοείται ξεκομμένο από τα μεγάλα πνευματικά κινήματα της Ευρώπης, που με αφετηρία τις ανακαλύψεις των νέων χωρών οδήγησαν την ανθρωπότητα στην Αναγέννηση και τον ανθρωπισμό και άλλαξαν την όψη του κόσμου. Οι ρίζες όμως του κινήματος της Νέας Αγωγής  εντοπίζονται στις ιδέες των σοφιστών του 5ου π.Χ αιώνα και ιδιαίτερα στον Πλατωνικό Σωκράτη. Ο πλούτος των προτάσεων για την ανανέωση και τον εκσυγχρονισμό του σχολείου δικαιολογείται ακόμη και από τη μεγάλη επίδραση που άσκησαν οι ιδέες σημαντικών Ευρωπαίων στοχαστών. Μια τόσο μακρόχρονη παράδοση επομένως δικαιολογεί γιατί ο κύκλος των ιδεών της Νέας Αγωγής δεν είναι μόνο πλούσιος αλλά και περίπλοκος.

Αποφασιστικές  για τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Αμερική στάθηκαν οι ιδέες του Rousseau και του Pestalozzi. Ο ίδιος ο Dewey ομολογεί ότι επηρεάστηκε πολύ από τις ιδέες αυτών των δύο παιδαγωγών. Έτσι, η παιδαγωγική ευφυΐα του Dewey και οι εκσυγχρονιστικές ιδέες προοδευτικών και σημαντικών παιδαγωγών από τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης και της Αμερικής έδωσαν στο κίνημα της Νέας Αγωγής κατά τα νεώτερα χρόνια τα οριστικά του χαρακτηριστικά.

Χρονολογικά το κίνημα της Νέας Αγωγής τοποθετείται, όπως αναφέραμε,  στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ου αι, περίοδος κατά την οποία κορυφώνεται η βιομηχανική επανάσταση. Κατά την περίοδο αυτή συνέβησαν ποικίλες και σημαντικές αλλαγές στον Ευρωπαϊκό χώρο κυρίως στον τομέα των επιστημών και της τεχνολογίας.   Οι αλλαγές αυτές διαφοροποίησαν όχι μόνο τη δομή της κοινωνίας, αλλά και τη συμπεριφορά των ανθρώπων και η επιρροή τους επεκτάθηκε και στο χώρο του σχολείου. Οι αρμοδιότητες του σχολείου διευρύνθηκαν σημαντικά, με δεδομένο μάλιστα το γεγονός ότι με τη θέσπιση της Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως  είχε αρχίσει ενωρίτερα να αναπτύσσεται το σχολικό δίκτυο και να δημιουργούνται σταδιακά λαϊκά σχολεία.

Η σύγχρονη παιδαγωγική αντίληψη παρουσιάστηκε σαν αντίδραση στο νοησιαρχικό  σχολείο μάθησης του Herbart. Ξεκίνησε ως κριτική στο επικρατούν εκπαιδευτικό σύστημα και μέσα από ζυμώσεις και πειραματισμούς επιδίωξε την οριοθέτηση της «Νέας Εκπαίδευσης» και τον εκσυγχρονισμό του σχολείου, με σκοπό τη διάπλαση του ανθρώπου στην ολότητά του και την εξασφάλιση της ψυχικής του ισορροπίας. Μία σύγκριση ανάμεσα στην κατεστημένη ή παλιά παιδαγωγική αντίληψη του Herbart και στη νέα εκπαιδευτική αντίληψη στα κύρια σημεία τους θα δείξει ότι:

  1. στη νέα παιδαγωγική πεδίο εκκίνησης είναι η αυτοδυναμία του παιδιού, ενώ στην παλιά παιδαγωγική το παιδί δεν θεωρείται αυτοδύναμη ύπαρξη, αλλά αντικείμενο υπό διαμόρφωση.
  2. Στη νέα παιδαγωγική το παιδί ή ο έφηβος έχουν τη δική τους αποκλειστική υπόσταση, ενώ στην παλαιά παιδαγωγική το παιδί ή ο έφηβος θα αποκτήσει την υπόστασή του μόνο αν  εξομοιωθεί νοητικά, κοινωνικά, ηθικά και ψυχολογικά με τους ώριμους.
  3. Στη νέα παιδαγωγική, για τον τρόπο μελέτης του παιδιού ή του εφήβου λαμβάνονται υπ όψει τα σχετικά επιστημονικά δεδομένα, ενώ στην παλαιά παιδαγωγική η μελέτη των προβλημάτων του παιδιού ή του εφήβου στηριζόταν στις προσωπικές διαισθήσεις.
  4. Η νέα παιδαγωγική αναγνωρίζει ότι το παιδί αποτελεί κάτι το ιδιαίτερο και στην εξέλιξή της προσπαθεί να προσδιορίσει αυτή την ιδιαιτερότητα με την επιστημονική έρευνα. Η παλαιά παιδαγωγική στηρίζεται στην άποψη ότι το παιδί δεν διαφέρει από τους ώριμους, αλλά είναι ένας μικρός άνθρωπος που πρέπει να μεγαλώσει για να τελειοποιηθεί.

Επιβεβαιώνεται λοιπόν μέσα από την αντιστοίχιση ότι το κίνημα της σύγχρονης εκπαίδευσης  ανακάλυψε ξανά το παιδί με τους δικούς του νόμους ανάπτυξης και έγινε συνήγορός του απέναντι στις μονόπλευρες απαιτήσεις του νοησιαρχικού σχολείου. Το «σχολείο του μέλλοντος», επειδή στηρίζεται στην πεποίθηση ότι το παιδί διαθέτει εκ φύσεως δυνάμεις αυτομόρφωσης και αυτοανάπτυξης, θέτει ως αφετηρία εκκίνησης παιδαγωγικού έργου τη φύση του ίδιου του παιδιού, έτσι το παιδί τίθεται στο επίκεντρο της παιδαγωγικής θεωρίας και πράξης, η μαθησιακή διαδικασία από δασκαλοκεντρική γίνεται  μαθητοκεντρική και ο πρωταγωνιστικός ρόλος  στο σχολείο μεταβαίνει από τον ενήλικα στο αναπτυσσόμενο άτομο.

Σύμφωνα με τους ψυχολόγους μελετητές το παιδί βρίσκεται σε συνεχή και καθολική ψυχοσωματική εξέλιξη, της οποίας κάθε στάδιο έχει πληρότητα. Κατά συνέπεια πρέπει το παιδί να ολοκληρώσει το βιωματικό του κύκλο σε κάθε αναπτυξιακό στάδιο, για να γίνει η μετάβασή του ομαλά στο επόμενο στάδιο ανάπτυξης, γεγονός πολύ σημαντικό για την ψυχική του ισορροπία. Βεβαιώνεται έτσι ότι η νέα αγωγή δίνει προτεραιότητα στον ψυχολογικό παράγοντα και μικρότερη αξία στο ποσό των γνώσεων. Δίνει δηλαδή ξεχωριστή σημασία στην ελεύθερη δραστηριοποίηση του παιδιού, εκείνη που είναι σύμφωνη με τις ικανότητές του, τα διαφέροντά του και το επίπεδο της ψυχικής του ανάπτυξης. Γι αυτό στο κέντρο της μαθησιακής διαδικασίας έθεσαν τις ερωτήσεις και τις ερευνητικές δραστηριότητες του παιδιού και δεν παραμέλησαν τις εξωσχολικές του εμπειρίες.

Τα χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν ριζικά τη νέα παιδαγωγική από την προηγούμενή της είναι η αυτενέργεια, η δράση, η ζωή και η καθολική ανάπτυξη του παιδιού. Το σχολείο μετασχηματίζεται σε εργαστήριο και σε τόπο σωματικής και πνευματικής δραστηριότητας των μαθητών και σύντομα θα χαρακτηριστεί με νέες ονομασίες όπως σχολείο ζωής, αυτενέργειας, βιωματικό σχολείο, ενεργητικό σχολείο ή σχολείο εργασίας. Αποβλέπει στο να κάμει το παιδί ενεργητικό, δραστήριο, αυθόρμητο, δημιουργικό, ελεύθερο. Προέχει

  1. οι μαθητές κυρίως να σκέπτονται, να κατανοούν και να πράττουν·
  2. να κατασκευάζουν, να συζητούν και να πειραματίζονται με δική τους πρωτοβουλία·
  3. να ασκούν αυτοέλεγχο και αυτοκριτική.

Στο πλαίσιο αυτό η ερώτηση του μαθητή αποκτά παιδαγωγική αξία και η κοινωνικοποίηση επιδιώκεται με τον ελεύθερο μαθητικό διάλογο. Αυτή η μέθοδος προάγει και τελειοποιεί το αναπτυσσόμενο άτομο. Γιατί η διαπαιδαγώγησή του γίνεται όχι από τις αλήθειες που το κοινωνικό περιβάλλον επιθυμεί να μεταβιβάσει στη νέα γενιά, αλλά από την αυθόρμητη και δημιουργική έκφραση των μαθητών.

Προκειμένου μία παιδαγωγική πρόταση να θεωρηθεί προοδευτική και σύγχρονη οφείλει να διέπεται από τα εξής αξιώματα:

1)               Βασική προϋπόθεση για μια φυσιολογική ανάπτυξη του αναπτυσσόμενου ατόμου είναι η ελευθερία.

2)               Η καλλιέργεια διαφέροντος αποτελεί κίνητρο για κάθε δραστηριότητα

3)               Ο ρόλος του δασκάλου μεταβάλλεται και από ειδικός στα προβλήματα και τις ασκήσεις γίνεται καθοδηγητικός.

4)               Τα πορίσματα της ψυχολογίας και της φιλοσοφίας γίνονται τα θεμέλια της παιδαγωγικής και επιβάλλεται η επιστημονική εξέταση της ανάπτυξης  του παιδιού.

5)               Συνιστάται μεγαλύτερη προσοχή όλων των επιδράσεων πάνω στη σωματική ανάπτυξη του αναπτυσσόμενου ανθρώπου.

6)               Απαιτείται συνεργασία μεταξύ σχολείου και γονέων για την αντιμετώπιση των δυσκολιών του παιδιού.

7)               Τέλος, στόχος της εξέλιξης της παιδαγωγικής γίνεται το προοδευτικό σχολείο.                                                                                                                

 

 

 

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s