Εργασία και αλλοτρίωση

Όπως είναι γνωστόν, ο άνθρωπος σε κάποιο στάδιο της ζωής του υποχρεώθηκε να παράγει μόνος του την τροφή του, προκειμένου να επιβιώσει. Υποχρεώθηκε να εργαστεί.  Σύντομα στις ανθρώπινες ομάδες η εργασία έγινε αντιληπτή ως συλλογική δημιουργική δραστηριότητα και έδειξε  άπειρες δυνατότητες.   Στην συνέχεια,  η ανάγκη για την σωστή  εκμετάλλευση των δυνατοτήτων της και την αξιοποίηση όλου του ανθρώπινου δυναμικού, οδήγησε την πολλαπλή  ανθρώπινη δραστηριότητα σε επιμέρους δράσεις. Η ανθρώπινη δραστηριότητα δηλαδή  ανέπτυξε ένα πλήθος από διαφορετικές εκφράσεις δράσης, με αποτέλεσμα η ανθρώπινη κοινωνία να οδηγηθεί στον καταμερισμό των δραστηριοτήτων.

Ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας έφερε την κοινωνική μεταβολή, κατέστρεψε την ενότητα και εισήγαγε την ανισότητα. Ο Γάλλος κοινωνιολόγος  Emile Durkeim  υποστηρίζει και όχι άδικα ότι ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας αποτέλεσε τον πιο αποφασιστικό παράγοντα για την κοινωνική διαστρωμάτωση. Βέβαια ο καταμερισμός μεγαλύτερων εργασιακών διαδικασιών σε μικρότερες διαδικασίες, που διεκπεραιώνουν ειδικευμένοι εργαζόμενοι, συμβάλλει στην αύξηση της παραγωγής. Από κοινωνική σκοπιά όμως εξεταζόμενος ο καταμερισμός αυτός  παράγει και επιτείνει τις κοινωνικές ανισότητες ανάμεσα στους ανθρώπους, οδηγεί σε πιο στενή σχέση εξάρτησης τους εργαζομένους μεταξύ τους και αναπτύσσει διαφορετικά συμφέροντα.  Αυτό έχει ως αποτέλεσμα άτομα ή κοινωνικές ομάδες να επιδοθούν σε αγώνα ικανοποίησης των δικών τους στενών συμφερόντων, με συνέπεια τη διεύρυνση  των κοινωνικών αντιθέσεων και την ισχυροποίηση των κυρίαρχων κοινωνικών τάξεων. Το ενδιαφέρον των ομάδων αυτών επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων και την οργάνωση των εργαζομένων,   με σκοπό τη διατήρηση των προνομίων τους σε θέματα κυριαρχίας και εξουσίας.  Εκεί όμως, όπου κοινωνικός προγραμματισμός και έλεγχος είναι δυνατόν να αναπτυχθούν μόνο διαμέσου του διαχωρισμού της χειρωνακτικής και της πνευματικής εργασίας και επομένως να γίνουν περιουσία μεμονωμένων ατόμων, μιας κυρίαρχης δηλαδή τάξης, εκεί η ανάπτυξη της κοινωνικής παραγωγικής δύναμης σημαίνει ταυτόχρονα τον ακρωτηριασμό του ατομικού εργάτη και τη δημιουργία νέων συνθηκών για την κυριαρχία του κεφαλαίου πάνω στην εργασία.

Ο κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας διαμορφώθηκε ιστορικά σε τρία στάδια. Σε πρώτο στάδιο χωρίστηκαν οι εργασίες οι σχετικές με τη γεωργία από την κτηνοτροφία. Σε ένα δεύτερο στάδιο χωρίστηκε η χειροτεχνία από τη γεωργία και το χωριό από την πόλη, γεγονός που οδήγησε στην ανάπτυξη της βιομηχανίας και στην αύξηση του εμπορίου. Στο τρίτο στάδιο αυτονομήθηκε το εμπόριο ως ειδικός κλάδος δραστηριότητας από τη βιομηχανία και αυτό είχε ως συνέπεια το χωρισμό της χειρωνακτικής από την πνευματική εργασία. Ο χωρισμός της πνευματικής από τη χειρωνακτική εργασία οδήγησε τον άνθρωπο σε μια νέα ιστορική πορεία. Πριν από το χωρισμό αυτό, ανάμεσα στα χέρια και τη σκέψη του ανθρώπου υπήρχε συνεργασία. Υπήρχε πάντα στενή σχέση μεταξύ της δεξιότητας των χεριών και της κοινωνικά συσσωρευμένης εμπειρίας. Η ενότητα ανάμεσα στα χέρια που χειρίζονται τα μέσα παραγωγής και στο νου που ρυθμίζει τη διαδικασία κατά την κοινωνική αντιπαράθεση με τη φύση μετατρέπει την ανθρώπινη προσπάθεια σε εργασία. Κατά το χωρισμό της πνευματικής από τη χειρωνακτική εργασία η ανθρωπότητα οδηγήθηκε στην ανάγκη να αναθέσει σε ορισμένα άτομα την ευθύνη  συντονισμού και οργάνωσης των επιμέρους εργασιών προς όφελος της κοινωνίας. Έτσι δημιουργήθηκε μια αξιωματική τάξη με κυριαρχικό ρόλο, η οποία ανέλαβε να κατευθύνει την κατακτηθείσα εμπειρία, που αφορούσε στο σκοπό και τα μέσα, για την επιβίωση της κοινωνίας. Ο διαχωρισμός μεταξύ πνευματικής και χειρωνακτικής εργασίας συνέβαλε βέβαια στην αύξηση της παραγωγής, αλλά εκ παραλλήλου έδωσε ώθηση στην εξέλιξη και  ανάπτυξη της κοινωνικής γνώσης με τη μορφή αυτοτελών επιστημών. Από την άλλη,  με το χωρισμό της πνευματικής από τη χειρωνακτική εργασία τα άτομα αναπτύσσουν στο εξής τα παραγωγικά τους όργανα μονόπλευρα και η μονόπλευρη αυτή εξάσκηση έχει ως συνέπεια την ανάπτυξη ανταγωνισμών ανάμεσά τους. Το ατομικό συμφέρον διογκώθηκε και υπερίσχυσε του κοινού. Τα μέσα παραγωγής και ανάπτυξης περιήλθαν στα χέρια των λίγων και έγιναν στο εξής σημείο αντιπαράθεσης με σκοπό τη διεκδίκηση και τον έλεγχό τους.

Η ανάπτυξη της βιομηχανίας όξυνε το χάσμα, η εργασία έχασε το αρχικό της νόημα και από δημιουργική δραστηριότητα κατέληξε σε απλό μέσο συντήρησης της ζωής. Και αυτό κατά το Marx αποτελεί αντίφαση για την ίδια τη φύση του ανθρώπου. Ο καταμερισμό της εργασίας και οι συνέπειες που ακολούθησαν (τα μέσα παραγωγής και τα προϊόντα παραγωγής στην κυριαρχία μιας μειονότητας, κυριαρχία του προϊόντος πάνω στον παραγωγό κ.λ.π.), αποξένωσαν τον άνθρωπο από το αντικείμενο δράσης και ύπαρξης και τον οδήγησαν στην αλλοτρίωση. Οι άνθρωποι δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους στα ίδια τους τα έργα, η κοινωνική παραγωγή υπάρχει γι αυτούς σαν μια «εξωτερική μοίρα». Η υλική σχέση αναπτύχθηκε πέρα από όλα τα ατομικά πράγματα και έγινε μια αυτόνομη δύναμη και, όσο εξελίσσεται η βιομηχανία και η επιστήμη ελέγχεται από μια μειοψηφία ισχυρών οικονομικά, η αλλοτρίωση γενικεύεται. Και δεν περιορίζεται μόνο στον εργαζόμενο, ο οποίος πιέζεται από την ανάγκη και ως σύγχρονος θήτης πουλά τη δύναμή του, αλλοτριώνει και τον εργοδότη, ο οποίος εκμεταλλεύεται το προϊόν της εργασίας ενός άλλου ανθρώπου. Και η αλλοτρίωση απλώνεται σε όλη την κοινωνία με συνέπεια τα αντικείμενα να εξουσιάζουν τους ανθρώπους.

Σε μια αλλοτριωμένη όμως κοινωνία η αλλοτρίωση του εργάτη είναι η πιο ακραία μορφή, γιατί είναι η ίδια η φύση της δραστηριότητάς του, ενώ για τον μη εργάτη, τον αφέντη, τον ιδιοκτήτη η αλλοτρίωση είναι μια κατάσταση .

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s