Νους και χέρια

Το  σχολείο ως θεσμός υπηρετεί τον άνθρωπο και την κοινωνία. Για να εκπληρώσει ο σχολικός θεσμός τον κοινωνικό του προορισμό, οφείλει  να έχει υψηλούς εκπαιδευτικούς στόχους. Ένας  από αυτούς και μάλιστα πολύ βασικός  είναι να διδάξει στους μαθητές του την πνευματική και ηθική αξία της εργασίας, να τους εμπνεύσει την αγάπη για την εργασία.  Οφείλει συνεπώς να ασκήσει τους μαθητές να συνδέουν την θεωρία με την πράξη, την πνευματική με  την πρακτική εργασία.  Αυτό το υψηλό ιδανικό θα το επιτύχει το σχολείο, αν από την μια γίνει δωδεκάχρονο, υποχρεωτικό και δωρεάν για όλα τα παιδιά του λαού και από την άλλη αν εφαρμόσει τη γενική και πολυτεχνική μόρφωση σε όλες τις βαθμίδες του.

Η μεγάλη παιδαγωγός του 20ου αιώνα Ρόζα Ιμβριώτη καταθέτει  τα εξής: Στο δωδεκάχρονο υποχρεωτικό σχολείο θα κυριαρχεί η πολυτεχνική μόρφωση, της οποίας πυρήνας  θα είναι η επιστημονικά οργανωμένη μάθηση.  Διότι μια επιστημονικά οργανωμένη αγωγή πλάθει στον άνθρωπο μια θετική εικόνα για την εργασία, μέσα από την οποία και ο ίδιος ηθικοποιείται και το κοινωνικό σύνολο προάγεται. Ο «πολυτεχνισμός», σύμφωνα με την Ιμβριώτη, δεν είναι ένα ξεχωριστό μάθημα ούτε ένας ιδιαίτερος κλάδος διδασκαλίας. Είναι μια διδακτική αντίληψη, που διαπερνά κυρίως τα μαθήματα των θετικών επιστημών, ώστε ¨να καταλάβουν οι μαθητές την αμοιβαία εξάρτηση που υπάρχει ανάμεσα στους κλάδους αυτούς και τη σύνδεσή τους με την πραχτική δραστηριότητα και προπάντων με την τεχνική». Εν ολίγοις, να αποκτήσουν την ικανότητα οι νέοι άνθρωποι από ενωρίς να απαντήσουν στο βασικό ερώτημα: γιατί μαθαίνουμε την γλώσσα, γιατί τα μαθηματικά, γιατί την φυσική, γιατί την ιστορία κλπ. Και η απάντηση θα είναι. Γιατί όλος αυτός ο πλούτος των γνώσεων θα κάνει την ζωή μας καλύτερη.

Σύμφωνα με το περιεχόμενο της Γενικής και Πολυτεχνικής μόρφωσης οι μαθητές σε ένα πρώτο βήμα  οδηγούνται στη φύση, όπου έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά τα διάφορα φυσικά φαινόμενα και να κατανοήσουν τους νόμους και την εξέλιξή τους. Έτσι  οικειώνονται τα βασικά στοιχεία των επιστημών.  Σε ένα δεύτερο στάδιο το σχολικό πρόγραμμα αυστηρά μέσα από τους δρόμους της επιστήμης  καθοδηγεί τους νέους να βρουν τη θέση τους στην κοινωνία και σταδιακά να συνειδητοποιήσουν τον κοινωνικό τους ρόλο μέσα από τη μελέτη των εξελικτικών νόμων της κοινωνίας και την εμβάθυνση στις διαπροσωπικές  σχέσεις των ανθρώπων. Σε ένα επόμενο στάδιο, το σχολικό πρόγραμμα οργανωμένο επιστημονικά θα καθοδηγήσει τα παιδιά στο επάγγελμα που τους ταιριάζει. Οι μελετητές των  Μαρξ και Ένγκελς αμέσως αντιλαμβάνονται   την  μαρξιστική αντίληψη της μεταφοράς των νόμων της φύσης στους νόμους της κοινωνίας, μέσα από τα τρία  πεδία που διατρέχουν το περιεχόμενο της γενικής και πολυτεχνικής μόρφωσης.

Στο πλαίσιο του αστικού σχολείου και με τον τρόπο που αυτό λειτουργεί  σήμερα, υποστηρίζει ακόμη η παιδαγωγός αλλά και άλλοι σπουδαίοι σοσιαλιστές παιδαγωγοί του 20ου αιώνα,  καλλιεργείται η αρνητική θέση του ανθρώπου για την εργασία. Αντίθετα, στο Πολυτεχνικό Σχολείο με την εφαρμογή της γενικής και πολυτεχνικής εκπαίδευσης η εργασία από «κατάρα και σκλαβιά» θα μετατραπεί για όλους σε «ευλογία και χαρά της ζωής». Διότι μέσα από τη μαθητεία στην εργασία ο μαθητής του πολυτεχνικού σχολείου θα  μάθει να την βλέπει  ως ευκαιρία για δημιουργία,  συγχρόνως  θα καλλιεργηθεί η ευγενής άμιλλα, που είναι επίσης κίνητρο για δημιουργία, τέλος θα διαθέσει στην εργασία του κατά την άσκησή της όλη του τη δραστηριότητα. Η δημιουργική εργασία θα συμβάλει έτσι στην ανύψωση του πολιτισμού. Σύμφωνα λοιπόν με τα παρά πάνω το σχολείο δημοκρατικά οργανωμένο και επιστημονικά θεμελιωμένο διαπαιδαγωγεί τους μαθητές  του και τους διδάσκει την αγάπη για την εργασία και μέσα απ’ αυτήν τη δημιουργία για ατομικό και κοινωνικό όφελος. Με αυτόν τον συνδυασμό πετυχαίνει την ένωση της θεωρίας με την πράξη. Το  σχολείο, το οποίο θα επιδιώξει να συνδέσει τη θεωρητική γνώση με την πρακτική εξάσκηση μέσω του πολυτεχνισμού στόχο του θέτει να διαμορφώσει τον ολόπλευρα καλλιεργημένο άνθρωπο, τον «εμπνευσμένο δημιουργό αξιών μέσα στη ζωή, άξιο να νιώσει τους θησαυρούς του πολιτισμού και ικανό να πλάσσει την εικόνα της ζωής χαρούμενη και αισιόδοξη».

Ο  Μαρξ ως γνωστόν συμφωνούσε με την  συμμετοχή των μαθητών μετά από τα εννέα τους χρόνια στην παραγωγική διαδικασία, αλλά μέσα από μια νέα οπτική, η οποία αποβλέπει να καλλιεργήσει στους νέους την αγάπη για την εργασία, την εκτίμηση των αρετών της και την συνειδητοποίηση ότι ο ανθρώπινος μόχθος είναι στοιχείο ζωής και δημιουργός πολιτισμού, δηλαδή υλικών και πνευματικών αγαθών. Διότι, όπως επισημαίνουν και οι σοσιαλιστές παιδαγωγοί: «Μέσα στην εργασία αναπτύσσονται όλες οι δημιουργικές δυνάμεις κι η δημιουργική χαρά και πνοή είναι οι πιο θετικές αξίες της ανθρώπινης ζωής».

(Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την Πολυτεχνική Εκπαίδευση θα βρει ο ενδιαφερόμενος στο: Ρόζα Ιμβριώτη, Ανθρωπιστική Παιδεία Γενική και Πολυτεχνική Εκπαίδευση, Αθήνα 1955. Επίσης, Χρύσα Χρονοπούλου, Παιδαγωγική και εκπαιδευτική δράση της Ρόζας Ιμβριώτη, Διδακτορική διατριβή, Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθήνα 2002).

Στην Ελλάδα το 1985 με τον Νόμο 1566 τέθηκε σε λειτουργία ο θεσμός του Ενιαίου Πολυκλαδικού Λυκείου. Ο νέος τύπος  Λυκείου είχε αρκετά στοιχεία από την Πολυτεχνική Εκπαίδευση, σε μια  προσπάθεια του σοσιαλιστικού κόμματος να δώσει στην κοινωνία έναν νέου τύπου άνθρωπο. Το ΕΠΛ από την εφαρμογή του κέρδισε το ενδιαφέρον μαθητών και γονέων.  Αμέσως  όμως μετά τα πρώτα χρόνια της ευφορίας του πολεμήθηκε από τις πολιτικές, συνδικαλιστικές και διοικητικές παραμέτρους, οι οποίες  συμμάχησαν για τη σταδιακή αποδόμηση και, τελικά, την κατάργηση του νέου σχολείου το 1997 με τον Ν. 2525. Για την κατάργησή του συνεργάστηκαν: Ο διοικητικός μηχανισμός, ο οποίος   δεν  παρακολούθησε την λειτουργία του με αξιολόγηση, συνέχιση των μελετών που είχαν προγραμματιστεί και με τις αναγκαίες διορθωτικές παρεμβάσεις και τη γενίκευση του θεσμού. Ομάδες εκπαιδευτικών, όπως οι φιλόλογοι κυρίως και δευτερευόντως οι μαθηματικοί και οι φυσικοί, οι οποίοι εκτίμησαν λανθασμένα ότι η γενίκευση θα επιφέρει μείωση της συνολικής τους συμμετοχής στο ωρολόγιο πρόγραμμα. Οι εκπαιδευτικοί οι προερχόμενοι από τα  Τεχνικά και Επαγγελματικά σχολεία, οι οποίοι  θεώρησαν ότι, με το νέο Λύκειο, που θα αντικαθιστούσε τους δύο παλαιούς τύπους, θα μειώνονταν οι διευθυντικές και ανώτερες διοικητικές θέσεις που θα μπορούσαν αυτοί να καταλάβουν. Τέλος, η πολιτική ηγεσία  που προώθησε το νέο θεσμό δεν τον στήριξε.

Αυτοί οι λόγοι και όχι μόνον οδήγησαν στην παρουσίαση προτάσεων κατάργησης του Ενιαίου Πολυκλαδικού Λυκείου και δημιουργίας του Ενιαίου Διαφοροποιημένου Λυκείου που κατέληξε στο Ενιαίο Λύκειο, δηλαδή το παλιό Γενικό Λύκειο διανθισμένο με «ολίγην τεχνολογία». Για την επιστροφή αυτή στη δεκαετία του 50 δεν υπήρξε καμία ουσιαστική αντίδραση, ούτε από τους πολιτικούς (κόμματα και πρόσωπα), που είχαν πρωτοστατήσει ή εκ των υστέρων αποδεχθεί το νέο θεσμό, ούτε από τους συνδικαλιστικούς φορείς που είχαν υπερθεματίσει για την καθιέρωσή του.

Τελικά, Τίς πταίει;

 

 

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s