Το πνευματικό κίνημα του Δημοτικισμού

Ιστορικά, όταν αναφερόμαστε στο ιδεολογικό κίνημα του δημοτικισμού, εννοούμε  τις προσπάθειες για την επικράτηση της καθομιλουμένης γλώσσας, της γλώσσας του λαού, άλλως της δημοτικής. Ο δημοτικισμός, δηλαδή το αίτημα  επικράτησης και εφαρμογής της νέας ελληνικής γλώσσας  στην ελληνική πραγματικότητα, ως ιδεολογικό κίνημα παρατηρείται στο τέλος του 19ου αι. και στην αρχή του 20ου  με διπλή κατεύθυνση. Από τη μια επιδιώκει την επικράτηση της δημοτικής γλώσσας σε όλες τις εκφράσεις της ελληνικής ζωής και από την άλλη με χαρακτήρα εκσυγχρονιστικό αποβλέπει στην αναβάθμιση της ελληνικής κοινωνίας. Το αίτημα της επικράτησης της γλώσσας του λαού σ’ όλες τις πνευματικές εκδηλώσεις του ελληνισμού δεν προέκυψε αιφνιδιαστικά. Είχε την ιστορία της, πριν ακόμη επιδιωχθεί η Εθνική Ανεξαρτησία. Όσα ακολούθησαν μετά την απελευθέρωση, καθώς  και η αγωνία για τη στερέωση και οργάνωση του νεοσύστατου κράτους παραμέρισαν το αίτημα της γλώσσας και άφησαν ελεύθερο πεδίο στους οπαδούς του κλασικισμού να οραματίζονται την αναβίωση του παλιού μεγαλείου μέσα από την επικράτηση των αρχαίων ελληνικών γραμμάτων.

Το αίτημα για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας επανήλθε στην επικαιρότητα, όταν δημοσιεύτηκε το βιβλίο του Ψυχάρη «Το ταξίδι μου» το 1888. Στο έργο του αυτό ο πρωτοπόρος γλωσσολόγος και δημοτικιστής θα κηρύξει τη μεγάλη σημασία που έχει για την πολιτιστική αναβάθμιση του τόπου η επικράτηση της λαϊκής γλώσσας ως μοναδικού μέσου έκφρασης της ελληνικής ζωής. Το κήρυγμά του συσπείρωσε τους δημοτικιστές της εποχής, οι οποίοι με μαχητικότητα το υποστήριξαν θεωρώντας τη λαϊκή γλώσσα ως το όχημα που θα φέρει την εθνική και πολιτιστική αναγέννηση και ενότητα στον τόπο. Αντιμέτωπους ιδεολογικά βρήκαν τους εκπροσώπους της καθαρεύουσας, οι οποίοι στο δημοτικισμό και τους οπαδούς του είδαν τον αντίπαλο που ήρθε να αμφισβητήσει κεκτημένα κυριαρχικά τους δικαιώματα. Με πολιτικό οχυρό μια γλώσσα τεχνητή, που εξέφραζε το «βαθμό πατριωτισμού» και την «ελληνική καθαρότητα» αναστάτωσαν την ελληνική κοινωνία στις αρχές του 20ου αι.  Το 1901 με αφορμή τη μετάφραση του Ευαγγελίου στη δημοτική από τον Αλέξανδρο Πάλλη και το 1903 με αφορμή παράσταση της Ορέστειας του Αισχύλου στο τ.Βασιλικό Θέατρο σε γλώσσα δημοτική από τον καθηγητή της Ιστορίας Γ. Σωτηριάδη θα ξεσπάσουν αιματηρά γεγονότα στην Αθήνα, τα γνωστά ως Ευαγγελικά και Ορεστειακά.  Το αίμα των αδιαφώτιστων μαζών που χύθηκε στις συγκρούσεις αυτές αντανακλά στο πνευματικό επίπεδο τις πολιτικές και κοινωνικές αντιθέσεις του λαού.

Την οδυνηρή όμως αυτή πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα θα συμβούν δύο σημαντικά γεγονότα, τα οποία θα διευρύνουν το γλωσσικό ζήτημα. Το ένα αφορά στην κυκλοφορία του βιβλίου του Γεωργίου  Σκληρού, «Το κοινωνικόν μας ζήτημα». Ο Σκληρός στη μελέτη του αυτή αναπτύσσει τους προβληματισμούς του σχετικά με το θέμα της γλώσσας του λαού και προσδίδει στο γλωσσικό πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις. Οι γλωσσικές του απόψεις θα επηρεάσουν τον Δημήτρη Γληνό, τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη και τον Αλέξανδρο Δελμούζο με τους οποίου θα συνδεθεί φιλικά, όταν θα σπουδάζουν όλοι μαζί στη Γερμανία.

Το άλλο γεγονός, το οποίο θα αποδειχθεί εξίσου καταλυτικό στην πορεία του επίμαχου ζητήματος, αφορά στη σύνδεση του γλωσσικού με την εκπαίδευση. Η σύνδεση έγινε με το έργο του Φώτη Φωτιάδη, «Το γλωσσικόν ζήτημα και η εκπαιδευτική μας αναγέννησις», που δημοσιεύτηκε το 1902. Με το έργο του Φωτιάδη το γλωσσικό περνά από το χώρο της λογοτεχνίας στο σχολείο με όραμα την αναγέννηση της εκπαίδευσης και την ελπίδα «μέσα από αυτήν την αναγέννηση να δημιουργηθεί ένας νέος τύπος Έλληνα ανθρώπου, που να μπορεί να ανταποκριθεί στις τότε ανάγκες του έθνους», όπως γράφει και ο φωτισμένος δάσκαλος   Δημήτρης   Γληνός στο:  Η κρίση του δημοτικισμού,  Εκλεκτές σελίδες, εκδ. Στοχαστής, Αθήνα 1971, σ. 15.  Την προσπάθειά του ο Φωτιάδης συμπληρώνει το 1908 με την ίδρυση του σωματείου το «Αδελφάτο της Πόλης», το οποίο εκτός των άλλων απέβλεπε στη σύνταξη κατάλληλων αναγνωστικών για τα παιδιά του δημοτικού σχολείου. Παρατηρούμε λοιπόν με τη λήξη της πρώτης δεκαετίας του 20ου αιώνα να γίνεται σταδιακά συνείδηση ότι η ανανέωση της ελληνικής κοινωνίας προϋποθέτει την ανανέωση του σχολείου και της εκπαίδευσης και η ανανέωση της τελευταίας απαιτεί όχι μόνο αναπροσαρμογή των εκπαιδευτικών μεθόδων, αλλά και την επικράτηση της δημοτικής. Έτσι το κίνημα του δημοτικισμού κατά την πρώτη δεκαετία του 20ου αι. περιορίζει τη δράση του στη γλώσσα και την παιδεία, για να επιτύχει καλύτερα αποτελέσματα.

Ο πνευματικός ενθουσιασμός που παρατηρήθηκε μετά την «επανάσταση» στο Γουδί, έφερε το 1911 το γλωσσικό στη Βουλή. Η μάχη και από τα δύο στρατόπεδα, της δημοτικής και της καθαρεύουσας, δόθηκε σκληρή, βεβαιώνοντας πως η ώρα της οριστικής νίκης των δημοτικιστών δεν είχε σημάνει ακόμη. Οι λόγοι όμως που εκφωνήθηκαν από τους υπερασπιστές της δημοτικής γλώσσας είχαν απήχηση στο λαό, επηρέασαν συνειδήσεις και βεβαίωσαν ότι οι θιασώτες του δημοτικιστικού κινήματος διέθεταν και πνευματική ικανότητα και ισχυρή επιχειρηματολογία υπέρ των απόψεών τους. Η ψήφιση του άρθρου 107 όμως άφησε για άλλη μια φορά το σχολείο στάσιμο και τους δημοτικιστές απογοητευμένους.

 

 

Advertisements

2 Σχόλια

  1. Είναι ΝΤΡΟΠΗ να ΤΟΛΜΑΤΕ να γράφετε ένα άρθρο για τον Δημοτικισμό και να ΜΗΝ αναφέρετε τον πρωτοπόρο ΑΝΤΩΝΗ ΦΑΤΣΕΑ που ήδη στα μέσα του 19ου αιώνα (γύρω στο 1850) ΑΓΩΝΙΣΤΗΚΕ για την καθιέρωση της ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ. ΠΩΣ ΑΛΛΟΙΩΝΕΤΕ έτσι την ΙΣΤΟΡΙΑ. Εκτός ΑΝ ΑΓΝΟΕΙΤΕ για ΤΙ ΠΡΑΓΜΑ ΓΡΑΦΕΤΕ – Τέλης Φατσέας

    Απάντηση

    • Posted by chryssablog on Ιουνίου 8, 2016 at 4:44 μμ

      «Το αίτημα για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας επανήλθε στην επικαιρότητα, όταν δημοσιεύτηκε το βιβλίο του Ψυχάρη «Το ταξίδι μου» το 1888″.
      Όπως δεν προσέξατε στο άρθρο μου, αναφέρομαι στο γεγονός της επαναφοράς του αιτήματος της καθιέρωσης της δημοτικής γλώσσας σε όλες τις εκφάνσεις της ελληνικής ζωής. Και ξεκινώ την ανάπτυξη από το χρονικό σημείο που εγώ ως υπογράφουσα το κείμενο κρίνω ότι μου είναι απαραίτητο, για να μην πλατιάσω. Αποφεύγω τους άλλους χαρακτηρισμούς σας, που με μεγάλη ευκολία και απίστευτη κακία εκτοξεύσατε εναντίον μου, χωρίς να με γνωρίζετε, για να σας θυμίσω ότι, αν όντως ενδιαφέρεστε για την αποκατάσταση της ιστορίας του γλωσσικού ζητήματος, μπορείτε να δημοσιεύσετε κι εσείς ένα άρθρο, στο οποίο θα εκθέσετε τα δικά σας στοιχεία και θα συμπληρώσετε τα δικά μου, αν είναι ελλειπή. Έτσι γίνεται στον κόσμο της επιστήμης και της έρευνας, αν τον γνωρίζετε.

      Απάντηση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s