Κώστας Βάρναλης, Ορέστης.

Το ποίημα

Σέλινα τα μαλλιά σου μυρωμένα,

λύσε τα να φανείς, ως είσαι, ωραίος,

και διώξε από το νου σου πια το χρέος του

μεγάλου χρησμού, μια και κανένα

τρόπο δεν έχεις άλλονε!

Και μ᾿ ένα χαμόγελον ιδές πώς σ᾿ έφερ᾿ έως

στου Άργους την πύλη ὁ δρόμος σου ὁ μοιραίος

το σπλάχνο ν᾿ αφανίσεις που σ᾿ εγέννα.

Κανείς δε σε θυμάτ᾿ εδώ. Κι εσύ όμοια

τον εαυτό σου ξέχανέ τον, κι άμε

στης χρυσής πολιτείας τα σταυροδρόμια

και το έργο σου σα να ᾿ταν άλλος κάμε.

Έτσι κι αλλιώς, θα παίρνει σε από πίσου

για το αίμα της μητρός σου για ἡ ντροπή σου.

Το ποίημα  γράφτηκε το 1914. Είναι σονέτο, και ανήκει στην πρώτη περίοδο της ποιητικής δημιουργίας του Κώστα Βάρναλη, ο οποίος ήταν κλασικός φιλόλογος, καθώς και μεταφραστής του αρχαίου δράματος, και τρομερά γοητευμένος από την αρχαία ελληνική λογοτεχνία.

Ο  Ορέστης, Έλληνας και γόνος βασιλικής οικογενείας, είναι  ωραίος λόγω καταγωγής και κοινωνικής θέσης. Το μόνο που χρειάζεται, λέει ο ποιητής,  είναι να λύσει τα μαλλιά του, για να φανεί η ομορφιά του.  Για τα ωραία του ξανθά μαλλιά, τα γεμάτα βοστρύχους (μπούκλες), αποκαλείται εϋπλόκαμος από τον αρχαίο ποιητή.  Ο σύγχρονος ποιητής του προτείνει  να τα λύσει στον άνεμο, για να φαίνονται οι μπούκλες του, και να καμαρώνει για την ομορφιά του. Αυτό πρέπει να σκέπτεται. Την ευγενική του καταγωγή και την ομορφιά του που την οφείλει σε αυτήν. Τάνταλος ο γεννήτωρ του οίκου του, γιος του Δία και της Πλουτώς, της πλούσιας, συνέτρωγε με τους θεούς.  Πέλοψ ο γιος του Ταντάλου και ιδρυτής του γένους του.  Ατρεύς ο γιος του Πέλοπα και ιδρυτής του οίκου του, Αγαμέμνων ο γιος του Ατρέα και πατέρας του, αρχιστράτηγος με υπηκόους όλους τους άλλους βασιλείς των Μυκηναϊκών κρατών της Ελλάδας και των νήσων. Τέσσερις γενιές βασιλιάδες. Αλλά από την στιγμή που η Κλυταιμήστρα σκότωσε τον πατέρα του, ο θρόνος περιήλθε στην γενιά του Αιγίσθου. Αυτόν τον θρόνο έπρεπε ο νεαρός Αγαμεμνονίδης να τον ανακτήσει πάλι, να συνεχίσει την πορεία του ο οίκος των Ατρειδών στην ιστορία. Είχε χρέος προς τους προγόνους αλλά και τους απογόνους του. Και αυτό θα το πετύχαινε αν σκότωνε τον Αίγισθο, τον σφετεριστή του θρόνου του, αλλά κυρίως την μητέρα του, που έγινε το όχημα για να περάσει ο οίκος του Ατρειδών στον Αίγισθο. Έτσι η επανάκτηση του θρόνου των Ατρειδών γίνεται οικογενειακή υπόθεση, στην οποία δεν χωρεί άλλος τρόπος διεκδίκησης. Μόνον ο φόνος της μητέρας του και του εραστή της, πράξη εκδίκησης του φόνου του πατέρα του,  θα ξαναφέρει τον θρόνο και την δύναμη στους Ατρείδες και θα ξεπλύνει την ντροπή.

Σε αυτήν την ιστορική αντίληψη του γένους ο Ορέστης, ο ήρωας του ποιήματος, είναι προαποφασισμένο από τους θεούς να εκδικηθεί τον φόνο του πατέρα του φονεύοντας  την μάνα του. Την αποτρόπαια αυτή πράξη, να γίνει δηλαδή μητροκτόνος, ο  ήρωας δεν μπορεί να την αποποιηθεί, να αντισταθεί απέναντι στην προκαθορισμένη εντολή. Δεν πρόκειται να ξεφύγει την μοίρα του κι αν ακόμη προσπαθήσει,  γιατί  σε κάθε αντίδραση τίθενται σε εφαρμογή ισχυρότατες οικογενειακές  διαδικασίες και του επιβάλλουν  να υποκύψει. Το δίκαιο του γένους είναι τόσο ισχυρό, που το μόνο που του επιτρέπεται είναι να συνταχθεί   με το αδιανόητο που η εποχή του εκφράζει και επιβάλλει. Ο ήρωας γνωρίζει ότι στις περιπτώσεις  φόνου μέσα στην οικογένεια, ο φονιάς, ο εκτελεστής  τελικά λογοδοτεί  στους θεούς που του έφτιαξαν την μοίρα και ιδιαίτερα λογοδοτεί στις θεότητες του Άδη Ερινύες, οι οποίες αυτόν τον προορισμό έχουν. Να εκδικούνται το αίμα που χύνεται ανάμεσα στα μέλη του οίκου,  μητροκτόνους, πατροκτόνους, αδελφοκτόνους κλπ. Ο Ορέστης γνωρίζει πολύ καλά τί θα ακολουθήσει  μετά την πράξη του και πόσα πρόκειται να υποφέρει, ώσπου να πάρει την συγχώρηση. Όμως η μοίρα του είναι προαποφασισμένη και πρέπει να την αντιμετωπίσει. Δεν έχει δρόμο διαφυγής.  Η μητέρα του δολοφόνησε τον πατέρα του. διέλυσε τον οίκο των Ατρειδών. Αυτού του φόνου  το αίμα το χωρίς εκδίκηση θα τον κυνηγούσε ες αεί. Το ίδιο θα τον κατέτρυχε και η οικογενειακή ντροπή από την υπεξαίρεση, τον σφετερισμό του θρόνου. Έπρεπε να πάρει θέση, επειδή ήταν γόνος βασιλικής οικογένειας, γιος βασιλιά, διάδοχος και ο ίδιος.  Αν ήταν ένας απλός θνητός, η μοίρα του θα ήταν απλή, σαν την ζωή του, γιατί κανένας θεός δεν θα ασχολείτο μαζί του. Επειδή όμως η ρίζα του έφτανε στον Τάνταλο, γιο του Δία, δεν ήταν ένας κοινός θνητός, ήταν υπόλογος ενώπιον των θεών, που καθόριζαν την μοίρα του ερήμην του και που αυτός είχε χρέος να αντιμετωπίσει.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s