ΤΡΟΙΑ

Ι. Το ποίημα

Τροία

Πόσοι στο πέλαγος πόσοι πνιγμένοι

Κι όσοι γυρίζοντας θα ναυαγήσουν

Όλοι περίμεναν να σ’ αντικρύσουν

Μονάχα ο θάνατος δεν περιμένει.

Στις αμμουδιές θυμήσου οι πεθαμένοι

Καθώς περνάς γυρεύουν να μιλήσουν

Κείνα που χτίσαμε θα μας γκρεμίσουν

Μοιάζει να νίκησαν οι νικημένοι.

Τούτη την άνοιξη κανείς δεν ξέρει

Ο ποταμός μου γέμιζε το στόμα

Κι ο ήλιος με κρατούσε από το χέρι.

Τ’ άλογα γύρισαν χωρίς το σώμα

Όταν ξανάρθαμε το καλοκαίρι

Θεέ μου πώς άλλαζαν οι πύργοι χρώμα.

ΙΙ. Ο ποιητής

Το ποίημα συνέθεσε ο ποιητής Νάνος (Ιωάννης) Βαλαωρίτης, δισέγγονος  του ποιητή Αριστοτέλη Βαλαωρίτη.   Γονείς του ήσαν ο Κωνσταντίνος Ι. Βαλαωρίτης και η Αικατερίνη το γένος Λεωνίδα από τις Σπέτσες.  Γεννήθηκε στη Λωζάνη της Ελβετίας το 1921, όταν ο πατέρας του ήταν εκεί πρόξενος. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του, όπου ευτύχησε να έχει  ανάμεσα στους καθηγητές του και τον Ι. Μ. Παναγιωτόπουλο, σπούδασε φιλολογία και νομικά στα πανεπιστήμια Αθηνών, Λονδίνου, Σορβόνης. Στο Λονδίνο δημοσίευσε άρθρα και πρώτος αυτός μετέφρασε  Έλληνες ποιητές της γενιάς του 1930 -Σεφέρη, Ελύτη, Εμπειρίκο, Εγγονόπουλο, Γκάτσο. Στην Αγγλία έζησε από το 1944 έως το 1953. Στο διάστημα αυτό γνώρισε τον Έλιοτ και όλο τον κύκλο του. Στο Παρίσι έζησε από το 1954 ως το 1960 όπου συνάντησε τον Αντρέ Μπρετόν και τους υπερρεαλιστές. Το 1960 επέστρεψε  στην Ελλάδα και από το 1963 ως το 1966 διηύθυνε το περιοδικό «Πάλι». Το 1969 παρουσίασε ελληνική ποίηση στο γαλλικό περιοδικό «Lettres Nouvelles». Από το 1968 έως το 1993 δίδαξε συγκριτική λογοτεχνία και δημιουργική γραφή στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο. Εκεί, ποιητικά του κείμενα εκδόθηκαν από τον οίκο City Lights του Λώρενς Φερλινγκέττι. Οργάνωσε παρουσίαση των Ελλήνων υπερρεαλιστών στο Κέντρο Πομπιντού το 1990-91. Διηύθυνε από το 1989 έως το 1995 με τον ποιητή Αντρέα Παγουλάτο το περιοδικό «Συντέλεια», το οποίο επανεκδόθηκε το 2004 με τίτλο «Νέα Συντέλεια». Το 1959 του απονεμήθηκε το Β΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης, αλλά το αρνήθηκε. Αλλά το 1982 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1998 με το Κρατικό Βραβείο Χρονικού – Μαρτυρίας. Επίσης  βραβεύτηκε από το National Poetry Association (Αμερικανική Εταιρεία Ποίησης) το 1996. Έχει λάβει το Βραβείο Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών για το ποιητικό του έργο (2006). Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας του απένειμε τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος Τιμής (2006). Το 2009 τιμήθηκε με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο του έργου του. Βιβλία του έχουν εκδοθεί στο εξωτερικό σε αγγλικές και γαλλικές μεταφράσεις. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Στην Ελλάδα επέστρεψε μόνιμα το 2004.

ΙΙΙ Η Προσέγγιση

Το ποίημα Τροία συμπεριλαμβάνεται στην πρώτη ποιητική συλλογή του ποιητή με τον τίτλο Η τιμωρία των μάγων, η οποία δημοσιεύτηκε το 1947 στο Λονδίνο. Πρόκειται για  σονέτο, δεκατετράστιχο, που ακολουθεί τις παραδοσιακές φόρμες ως προς τη μορφή, με ομοιοκαταληξία  αββα  στις τετράστιχες στροφές  και αβα στις  τρίστιχες. Ως προς το περιεχόμενο όμως,  ακολουθεί την αυτόματη γραφή, σε μια προσπάθεια του ποιητή να ζευγαρώσει την παραδοσιακή ποιητική μορφή  με την μοντέρνα ποιητική έκφραση, σαφώς επηρεασμένος από τους υπερρεαλιστές ποιητές.

Όπως φαίνεται από τον τίτλο του ποιήματος, έμμεση πηγή έμπνευσης απετέλεσε για τον ποιητή ο Τρωικός πόλεμος. Εικόνες μέσα από την ομηρική ποίηση βρίσκονται σε πρώτο πλάνο στο ποίημα.  Άμεση πηγή έμπνευσης είναι ο Β΄ παγκόσμιος πόλεμος και τα αμέτρητα θύματα που άφησε πίσω του. Η φρίκη της παγκόσμιας αυτής σύρραξης βρίσκεται στο στημόνι της σύνθεσης. Η κεντρική  ιδέα του ποιήματος συνεπώς είναι η χωρίς τέλος φρίκη του πολέμου. 

Ο Τρωικός πόλεμος είναι  ένας εμφύλιος πόλεμος με μόνον ηττημένους και πολλούς νεκρούς. Σε διάστημα δέκα χρόνων είναι αμέτρητοι αυτοί που χάθηκαν  στο πεδίο της μάχης είτε πνίγηκαν στην θάλασσα. Αμέτρητοι  ακόμη και αυτοί που ναυάγησαν στο δρόμο για την πατρίδα. Γέμισαν οι αμμουδιές με νεκρά κορμιά, που  προσπαθούν να διδάξουν στις επερχόμενες γενιές την φρίκη και την ματαιότητα του πολέμου.  Μία ματαιόδοξη πράξη των ανθρώπων  πληρωμένη με θάνατο.  Όσοι ταξίδεψαν στην Τροία, όλοι απέβλεπαν σε κάτι, όλοι περίμεναν να κερδίσουν κάτι, όλοι ήλπιζαν να γυρίσουν στην Ιθάκη τους δικαιωμένοι. Μα στον πόλεμο ο μόνος νικητής είναι ο θάνατος. Γιατί ο θάνατος δεν περιμένει. Ξέρει.

Αυτή είναι η πραγματικότητα του πολέμου, του κάθε πολέμου. Αυτό όμως οι θνητοί χιλιάδες χρόνια τώρα μοιάζουν να μην το καταλαβαίνουν. Με αποτέλεσμα ο πόλεμος και ο θάνατος να γίνεται ζωή τους. Έτσι και στον πόλεμο του ’40, όσοι ηθελημένα ή αθέλητα ενεπλάκησαν σε αυτόν ελπίζοντας σε κάποια οικονομικά οφέλη, το πλήρωσαν με θάνατο. Το αίμα των νεκρών είναι τα διόδια του θανάτου για τον πόλεμο. Το τέλος του, η καταστροφή των έργων του ανθρώπου.

Μετά τον πόλεμο το τοπίο είναι αλλαγμένο, ερμιά παντού, νέκρα παντού, καταστροφή παντού, τα έργα της ειρήνης και του πολιτισμού σωριασμένα, ερείπια. Οι ψυχές των ανθρώπων ρημαγμένες. Η παθολογία του πολέμου απύθμενη.

Σε αντίθεση με την φύση που  ακολουθεί το δρόμο της, όπως συμβαίνει χιλιάδες χρόνια τώρα, αδιάφορη για τα ανθρώπινα συμβάντα. Άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s