Κ. Π. Καβάφης, δύο ποιήματα

Ι.  Η ψυχές των γερόντων Μες στα παληά τα σώματά των τα φθαρμένα κάθονται των γερόντων η ψυχές. Τι θλιβερές που είναι η πτωχές και πως βαρυούνται την ζωή την άθλια που τραβούνε. Πώς τρέμουν μην την χάσουνε και πώς την αγαπούνε η σαστισμένες κι αντιφατικές ψυχές, που κάθονται -κωμικοτραγικές- μες στα παληά των τα πετσιά τ’ αφανισμένα. Ο ποιητής: Πέρασαν κι όλας 150 χρόνια από την γέννηση του Καβάφη. Όλο το 2013 είναι αφιερωμένο στον Αλεξανδρινό ποιητή. Είχα την ευκαιρία να ασχοληθώ πολλές φορές μαζί του και ιδιωτικά, σαν άνθρωπος που αγαπά την ποίηση, και ως καθηγήτρια και ως συγγραφέας. Τραβά σαν μαγνήτης η ποίησή του. Δεν υπάρχει ποίημά του που να μπορείς να το απορρίψεις. Όλα έχουν να πουν κάτι, όλα κρύβουν ένα μήνυμα βαθιά στα σπλάχνα τους για τον κάθε άνθρωπο της κάθε εποχής. Είναι από τους αγαπημένους μου, είναι από τους αγαπημένους μας. Το ποίημα ανήκει στην περίοδο 1896-1904 και γράφτηκε το 1901. Μιλά για τους γέρους, τα γέρικα σώματα των ανθρώπων, που παρασύρουν στην φθορά τους και τις ψυχές. Από τα πλάσματα του πλανήτη,  μόνον ο άνθρωπος έχει αντίληψη του χρόνου που περνά και συνείδηση της αλλαγής, την οποία υφίσταται από το πέρασμά του.  Εύλογα λοιπόν, όταν βλέπει την φθορά της ύλης του, όταν οι δυνάμεις του αργά αλλά σταθερά τον εγκαταλείπουν και οι αντοχές του περιορίζονται και μικραίνουν, εύλογα και η ψυχή του, όσο και αν υποστηρίξουμε ότι είναι αθάνατη, θλίβεται, κάμπτεται, μαραίνεται. Από την ανάγνωση του ποιήματος  διαπιστώνουμε ότι ο ποιητής αποδέχεται ότι ο άνθρωπος αποτελείται από σώμα και ψυχή, η οποία παρακολουθεί την  φθορά του και μάλιστα αγωνιά μην απολέσει το σκήνωμά της με τον θάνατο. Είναι χαρακτηριστικά τα επίθετα που χρησιμοποιεί για τις ψυχές των γερόντων, για να δείξει το πόσο στενά συνδεδεμένες είναι με τα σώματα που τις φιλοξενούν. Είναι  «πτωχές». φοβισμένες, «σαστισμένες». «αντιφατικές», «κωμικοτραγικές». Είναι αντιφατικές, γιατί, ενώ είναι αθάνατες, φοβούνται τον θάνατο. Είναι φτωχές,  γιατί το γήρας στεγνώνει τον άνθρωπο από οράματα και ελπίδες. Είναι σαστισμένες, γιατί είναι υποχρεωμένες να ακολουθούν το σώμα στην παρακμή του. Επίθετα που αναφέρονται κανονικά μόνο στο υλικό σώμα. Δεν τον ενδιαφέρει τον ποιητή η αθανασία της ψυχής, η κόλαση ή ο παράδεισος, ούτε κάνει λόγο για τα γηρατειά. Για τις ψυχές των γερόντων μιλά και πώς αυτές αισθάνονται μέσα σε ένα γερασμένο κορμί, ταυτίζοντας ψυχή και σώμα. ΙΙ. Πολύ σπανίως Είν’ ένας γέροντας. Εξηντλημένος και κυρτός, σακατεμένος απ’ τα χρόνια, κι από καταχρήσεις, σιγά βαδίζοντας διαβαίνει το σοκάκι. Κι όμως σαν μπει στο σπίτι του να κρύψει τα χάλια και τα γηρατειά του, μελετά το μερτικό που έχει ακόμα αυτός στα νειάτα. Έφηβοι τώρα τους δικούς του στίχους λένε. Στα μάτια των τα ζωηρά περνούν οι οπτασίες του. Το υγιές, ηδονικό μυαλό των, η εύγραμμη, σφιχτοδεμένη σάρκα των, με την δική του έκφανσι του ωραίου συγκινούνται. Και πάλι ο γέρων, που εκπροσωπεί όλους τους γέροντες, και έχει επίγνωση των γηρατειών του και της φθοράς που αυτά επιφέρουν. Ο ποιητής μας δίνει ξεκάθαρα την εικόνα του: «Εξηντλημένος», «κυρτός», «σακατεμένος», «σιγά βαδίζοντας»,  σε έξι στίχους ανομοιοκατάληκτους. Τονίζει όμως ότι ο γέροντας δεν θέλει να παραδώσει, να συμβιβαστεί με τον χρόνο. Αντίθετα σκέπτεται πως έχει ακόμη μερτικό στα νιάτα, πως ακόμη μπορεί. Θέλει να ζήσει. Ακολουθούν πέντε ακόμη ανομοιοκατάληκτοι στίχοι, που μιλούν για τους νέους, για να φανεί η αντίθεση ανάμεσα στα νιάτα και τα γεράματα, στο παρελθόν και το παρον. Ο ποιητής τονίζει τα «μάτια των τα ζωηρά», το «υγιές ηδονικό μυαλό των», την «εύγραμμη, σφιχτοδεμένη σάρκα» των νέων, για να δείξει την διαφορά ανάμεσα στο παλιό και το νέο, αλλά δεν παραλείπει να τονίσει και την συνέχεια της ζωής μέσα από την διαδοχή των γενεών με τον τελευταίο στίχο του ποιήματος. Γέροντες, μην αγωνιάτε προσβλέποντας στο ατομικό σας σαρκίο.  Η ζωή συνεχίζεται. Το ποίημα γράφτηκε στην περίοδο 1905 – 1915 και συγκεκριμένα το 1913.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s