Ο μορφωτικός ρόλος της ιστορίας

Από την ανατολή του 20ου αιώνα με έμφαση στην περίοδο του μεσοπολέμου, το μάθημα της ιστορίας και ο τρόπος διδασκαλίας του κρίνεται από τους προοδευτικούς παιδαγωγούς πάρα πολύ σημαντικό. Το ενδιαφέρον για την ιστορία αναζωπυρώνεται διεθνώς κυρίως μετά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, όταν τίθεται εκ νέου το πρόβλημα των ανθρωπίνων σχέσεων, κάτω από την πίεση 10 εκατομμυρίων νεκρών και 20 εκατομμυρίων τραυματιών. Η παιδαγωγός Ρόζα Ιμβριώτη γνωρίζει τις κινήσεις και τα συνέδρια που πραγματοποιούνται στην Ευρώπη σχετικά με το μάθημα της Ιστορίας. Για να μας επιβεβαιώσει το βαθύ ενδιαφέρον των Ευρωπαίων παιδαγωγών πάνω στο θέμα αυτό μας μεταφέρει σε ένα παγκόσμιο συνέδριο που οργανώθηκε στο Βερολίνο από ριζοσπάστες εκπαιδευτικούς μεταρρυθμιστές για τη διδασκαλία της ιστορίας στις 2-4 Οκτωβρίου 1924 . Ο πλούσιος προβληματισμός του συνεδρίου, που εκθέτει η Ιμβριώτη, επιβεβαιώνει το τεράστιο ενδιαφέρον των Ευρωπαίων επιστημόνων για τη διδασκαλία της ιστορίας και τη μορφωτική της επίδραση, κυρίως προς την κατεύθυνση της συναδέλφωσης των λαών. Είναι η περίοδος, κατά την οποία τα πρώτα μηνύματα μιας ειρηνευτικής εκστρατευτικής προσπάθειας είχαν αρχίσει να έχουν απήχηση στους λαούς. Θα συνδεθεί επίσης με την απόφαση του Γ’ Συνεδρίου για την ηθική αγωγή, που είχε γίνει στη Γενεύη το 1922 και ζητούσε να γράφεται η ιστορία με πνεύμα διεθνικό «δηλαδή με πνεύμα δικαιοσύνης και συμπάθειας» .

Γενικά, η διδασκαλία της ιστορίας στο σχολείο ως μάθημα με τελικό ανθρωπιστικό σκοπό την προαγωγή της διεθνούς ειρήνης και τη σύσφιγξη των ανθρωπίνων σχέσεων σε παγκόσμιο επίπεδο, χωρίς να παραμελείται η μελέτη και η γνώση της ιστορικής πορείας των κρατών, έγινε αντικείμενο συζήτησης διεθνών παιδαγωγικών συνεδρίων κατά την περίοδο του μεσοπολέμου.  Πυκνή επίσης αρθρογραφία γύρω από τη μέθοδο της διδασκαλίας της δημοσίευσαν εκείνη την εποχή παιδαγωγικά περιοδικά όπως το Φως και η Νέα Αγωγή .

Το ενδιαφέρον της προοδευτικής διανόησης να δοθεί μια νέα οπτική στη διδασκαλία της ιστορίας, στη συγγραφή των βιβλίων του μαθήματος και στη μόρφωση του δασκάλου, όπως ήταν επόμενο, είχε ιδιαίτερο αντίκτυπο στην ελληνική κοινωνία μετά τη Μικρασιατική καταστροφή και την ισχυροποίηση του αριστερού κινήματος. Όσο καιρό στη διδασκαλία του μαθήματος επικρατούσε η παραδοσιακή αντίληψη, η κυρίαρχη ιδεολογία δεν κινδύνευε. Η εξέταση των πολιτικών, διπλωματικών και στρατιωτικών γεγονότων με έμφαση στην ιστορική προσωπικότητα και τη συμβολή της στη δημιουργία ενός ενδόξου παρελθόντος, αποκομμένου από τις οικονομικές και κοινωνικές του προεκτάσεις, δεν έθετε σε αμφισβήτηση τις αξίες και τη νομιμότητα που η κυρίαρχη ιδεολογία ήθελε να επιβάλλει . Η απλή παράθεση γεγονότων χωρίς την αιτιώδη αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδρασή τους δεν καλλιεργεί την ιστορική συνείδηση. Έτσι, η ιστορία ως γνώση άχρηστη γίνεται μέσο εξυπηρέτησης ιδιοτελών συμφερόντων και σκοπιμοτήτων της κυρίαρχης ιδεολογίας . Η αλλαγή όμως στο πνεύμα, στη μορφή και στη μέθοδο της διδασκαλίας του μαθήματος που τέθηκε σε εφαρμογή στο Μαράσλειο Διδασκαλείο από το 1923 δημιουργούσε προβλήματα στην εξουσία. Κάτω από τη διευρυμένη αυτή οπτική της ιστορίας οι εξουσιαστικές σχέσεις κλονίζονται και είναι πολύ εύκολο να ανατραπούν. Με δεδομένο μάλιστα ότι «ο μαρξισμός εκλαμβάνει την ιστορία ως μια κριτική κοινωνική επιστήμη που δεν αποβλέπει μόνο στην εξήγηση του κόσμου αλλά και στη μεταβολή του» .

Διαπιστωμένο είναι ότι η πολυεπίπεδη έρευνα των ιστορικών γεγονότων, με έμφαση στον οικονομικό παράγοντα κάτω από την επίδραση του μαρξισμού , διευρύνει τους πνευματικούς ορίζοντες του ανθρώπου. Αποκτά έτσι αυτός τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει κατάματα το πεπρωμένο του, να συνειδητοποιήσει την ιστορική του θέση, να διαπιστώσει τι ακριβώς είναι, γιατί και πώς βρέθηκε τοποθετημένος σ’ αυτήν ή την άλλη κοινωνική βαθμίδα και ελεύθερα να κρίνει αυτή την κληρονομιά και με τη θέλησή του πλέον να την αποδεχτεί ή να την απορρίψει . Αν τελικά συνειδητοποιήσει την ιστορική του μοίρα, κλονίζονται στη συνείδησή του ανεπανόρθωτα οι εξουσιαστικές σχέσεις και προσανατολίζεται ευκολότερα στο να τις αλλάξει . Γι’ αυτό το μάθημα της ιστορίας, που ήταν απαραίτητο όργανο ιδεολογικού πειθαναγκασμού των νέων για την άρχουσα τάξη, αποτέλεσε σημείο αιχμής στην υπόθεση των Μαρασλειακών. Αμφισβητούμε αν πρωταρχικό ρόλο στην πολεμική της διδασκαλίας του μαθήματος έπαιξε το ότι το μάθημα δίδασκε μια γυναίκα. Ούτε μας ικανοποιούν όσα αναφέρονται στο κείμενο της Επιτροπής αναίρεσης των Μαρασλειακών. Τα θεωρούμε προφάσεις. Άποψή μας είναι ότι, αν η Ιμβριώτη δίδασκε το μάθημα της ιστορίας στο Μαράσλειο σύμφωνα με την παραδοσιακή αντίληψη, αν η πολιτική της τοποθέτηση δεν ήταν δεδηλωμένα φιλομαρξιστική και γενικότερα, αν η παιδαγωγική νοοτροπία και μεθοδολογία στο Μαράσλειο δεν είχε ανανεωθεί και συνέχιζε την πορεία που είχε χαραχθεί από την ίδρυσή του, τίποτα από όλα αυτά δεν θα είχε συμβεί.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s