Η ερμηνεία των κειμένων

Η ερμηνεία των κειμένων εντάσσεται σε ό,τι εννοούμε δημιουργία (μεταδημιουργία;) και θεωρείται το κύριο έργο του φιλολόγου. Ο Ιωάννης Κακριδής προσδιορίζει ως εξής την ερμηνευτική διαδικασία. «Με την ερμηνεία θα ζητήσει (ο φιλόλογος) περνώντας πρώτα από τη μορφή και το υλικό περιεχόμενο, να ξεπεράσει και μορφή και περιεχόμενο, για να συλλάβει την απόλυτη αξία του έργου, κι έτσι να χαρεί όλον τον κόσμο που έκλεισε ο ποιητής στη δημιουργία του» .

Οι λόγοι που οδήγησαν στην ανάγκη της ερμηνευτικής παρέμβασης στα κείμενα οφείλονται:

Στις πολιτισμικές διαφοροποιήσεις των λαών,

στην πολιτιστική απομάκρυνση μεταξύ δημιουργού και αναγνώστη,

στη δυνατότητα που δημιουργείται με το γραπτό λόγο για «πολυσήμαντες νοηματοδοτήσεις»,

στη διάθεση του συγγραφέα να δίνει κάποιες από τις θελήσεις του υπαινικτικά,

στη διάθεση του αναγνώστη να τις αποσαφηνίσει .

Ερμηνευτική, λοιπόν, σημαίνει «συνολική κατανόηση του λόγου γενικότερα και των κειμένων ειδικότερα». Και κατά τη διατύπωση του J.Hawthorn, ερμηνεία θεωρείται η «διαδικασία δημιουργίας κάποιου καινούργιου και προσωπικού για τον ερμηνευτή πράγματος, ως προέκταση ενός προϋπάρχοντος κειμένου» .

Η ερμηνευτική ως μέθοδος και κλάδος της φιλολογίας, ψυχολογίας  και φιλοσοφίας, προς διερεύνηση της γνώσης και της επίδρασής της στον άνθρωπο εμφανίζεται στις αρχές του 19ου αιώνα. Θεμελιωτής της νεότερης ερμηνευτικής θεωρείται ο Fridrich Schleiermacher, ο οποίος εισήγαγε πλούσια προβληματική στην ερμηνεία των κειμένων.  Από τότε, ένα πλήθος θεωριών έχουν διατυπωθεί σχετικά με την ερμηνευτική διαδικασία, αρχίζοντας από το συγγραφέα, περνώντας στο κείμενο και καταλήγοντας στον αναγνώστη.  Από το πλήθος  των ερμηνευτικών προτάσεων ο φιλόλογος θα επιλέξει εκείνη ή καλύτερα εκείνες που θα του υπαγορεύσει το κείμενο.  Ο ερμηνευτής οφείλει να σέβεται τη γνώμη του κειμένου, να το υπακούει και να το ακολουθεί. Διαφορετικά, αν επιχειρήσει εξωκειμενικές αναζητήσεις,  θα κατασκευάσει  κάτι άλλο, το οποίο ανεξάρτητα από την ποιότητά του δεν θα είναι το κείμενο ερμηνευμένο. Ως εκ τούτου καλό και απαραίτητο είναι ο καθηγητής να έχει ενημερωθεί πάνω στις ποικίλες  ερμηνευτικές θεωρίες που έχουν διατυπωθεί, να τις έχει μελετήσει και να κατέχει έννοιες, και ονόματα, όπως :

Φιλοσοφία της ζωής. W. Dilthey (1833-1911). Γερμανός φιλόσοφος, θεωρητικός της Μεθοδολογίας των «Πνευματικών Επιστημών», διαμορφωτής και θεμελιωτής των καταστατικών αρχών της «κατανοούσας Ψυχολογίας».

Φαινομενολογική Ερμηνευτική. Edmund Husserl (1859-1938), Γερμανός φιλόσοφος.

Υπαρξιακή Ερμηνευτική. Martin Heidegger (1889-1976), Γερμανός φιλόσοφος, εκπρόσωπος του άθεου υπαρξισμού.

Σύγχρονη Ερμηνευτική. Surgen Habermas, Hans-Georg Gadamer.

Θεωρία της πρόσληψης. Hans Robert Jauss, Wolfgang Iser.

Ψυχαναλυτική Ερμηνευτική. Sigmuhd Frend.

Ιδεαλιστικός Φορμαλισμός, Σοσιαλιστικός Ρεαλισμός (Διαλεκτική Θεώρηση).

Διαισθητική Προσέγγιση και Γλωσσολογικές θεωρήσεις. F. de Saussure και L. Wittgenstein .

Ρωσικός φορμαλισμός και τσέχικος δομισμός.

Νεοκριτική Σχολή.  Ι.Α. Richards.

Ευρωπαϊκός δομισμός. R. Jakobson, F. Benveniste.

Δομική ανθρωπολογία. E. Sapir, B. Whorf.

Μεταδομισμός – Σημειολογία. Derrida, Foncault, Todorov κ.λ.π.

Βασικοί παράγοντες της ερμηνείας, άλλως πρωταγωνιστές κάθε ερμηνευτικής προσπάθειας  είναι ο δημιουργός, το κείμενο και ο αναγνώστης. Ο δημιουργός – συγγραφέας έχει σφραγίσει το κείμενο με την προσωπικότητά του, γι’ αυτό δεν μπορούμε να τον αγνοήσουμε κατά την ερμηνεία. Είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε και τη δημιουργική πορεία του και τις πολιτικοκοινωνικές απόψεις του και τις αισθητικές του αντιλήψεις. Αλλά κυρίως να γνωρίζουμε την εποχή που μεγάλωσε και την ιστορία της. Κανένας δημιουργός, όσο μεγάλος κι αν είναι, δεν μπορεί να ξεπεράσει τα χωροχρονικά όρια της εποχής του.

Ο αναγνώστης, ανάλογα με το πνευματικό του επίπεδο, τα βιώματά του, το συνολικό συνειδησιακό του κόσμο συναντιέται με το κείμενο, συνομιλεί με αυτό και προσπαθεί να το ερμηνεύσει, αφού όμως έχει λάβει υπόψη του όλα όσα αναφέραμε ως αναγκαία για την ερμηνευτική απόπειρα.

Το κείμενο επίσης συναντιέται με τον αναγνώστη, ανεξαρτητοποιημένο, αυτονομημένο από το δημιουργό του, για να ανοίξει προσωπική συνομιλία μαζί του στο επίπεδο δεκτικότητάς του. Ο αναγνώστης που πρόκειται να επικοινωνήσει μ’ ένα κείμενο να θυμάται πως «το λογοτεχνικό έργο είναι κάτι πολύ περισσότερο από το άθροισμα των μερών του, (αν και είναι προϊόν των μερών του)» .  Κάθε δημιούργημα, λέμε εμείς, είναι το ίζημα της δυναμικής των μερών, που το απαρτίζουν.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s