Γ. Σεφέρης, Επί ασπαλάθων

Ἦταν ὡραῖο τὸ Σούνιο τὴ μέρα ἐκείνη τοῦ Εὐαγγελισμοῦ

πάλι μὲ τὴν ἄνοιξη.

Λιγοστὰ πράσινα φύλλα γύρω στὶς σκουριασμένες πέτρες

τὸ κόκκινο χῶμα καὶ οἱ ἀσπάλαθοι

δείχνοντας ἕτοιμα τὰ μεγάλα τους βελόνια

καὶ τοὺς κίτρινους ἀνθούς.

Ἀπόμερα οἱ ἀρχαῖες κολόνες, χορδὲς μιᾶς ἅρπας ποὺ ἀντηχοῦν

ἀκόμη…

Γαλήνη

-Τί μπορεῖ νὰ μοῦ θύμισε τὸν Ἀρδιαῖο ἐκεῖνον;

Μιὰ λέξη στὸν Πλάτωνα θαρρῶ, χαμένη στοῦ μυαλοῦ

τ᾿ αὐλάκια.

Τ᾿ ὄνομα τοῦ κίτρινου θάμνου

δὲν ἄλλαξε ἀπὸ κείνους τοὺς καιρούς.

Τὸ βράδυ βρῆκα τὴν περικοπή:

«τὸν ἔδεσαν χειροπόδαρα» μᾶς λέει

«τὸν ἔριξαν χάμω καὶ τὸν ἔγδαραν

τὸν ἔσυραν παράμερα τὸν καταξέσκισαν

ἀπάνω στοὺς ἀγκαθεροὺς ἀσπάλαθους

καὶ πῆγαν καὶ τὸν πέταξαν στὸν Τάρταρο κουρέλι».

Ἔτσι στὸν κάτω κόσμο πλέρωνε τὰ κρίματά του

Ὁ Παμφύλιος ὁ Ἀρδιαῖος ὁ πανάθλιος Τύραννος

Το ποίημα δημοσιεύτηκε  τρεις μέρες μετά το θάνατο του ποιητή στην εφημερίδα Βήμα στις 31 του Μάρτη 1971 πέμπτος χρόνος της δικτατορίας. Είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς τι ήθελε ακριβώς να διαμηνύσει ο Σεφέρης σε σφετεριστές της εξουσίας και συνεργάτες  για το τέλος τους. Όπως και κάπου αλλού είχε δηλώσει, εύκολα γίνεται η αρχή σε τέτοια καθεστώτα, αλλά το τέλος είναι άδηλο και γι αυτό  δύσκολο.

Πηγή έμπνευσης απετέλεσε ένας περίπατος στο Σούνιο, αγαπημένος τόπος επίσκεψης του ποιητή, και ένα φυτό με κίτρινα λουλούδια, ο ασπάλαθος. Χαρακτηριστικό του τα αγκαθωτά κλαδιά του, ικανά να ξεσκίσουν σάρκες.  Το φυτό είναι γνωστό από τον Διοσκουρίδη, αλλά και από την παράδοση, που θέλει με τα κλαδιά του τα γεμάτα σκληρά και κοφτερά  αγκάθια να τιμωρούνται οι άνομοι και κυρίως οι πατροκτόνοι και γενικά οι δολοφόνοι του γένους. Οι ασπάλαθοι του Σουνίου έφεραν στο μυαλό του Σεφέρη μια περικοπή από την Πολιτεία του Πλάτωνα (615c – 616b), που αναφερόταν στον  Αρδιαίο,  Τύραννο σε μια πόλη της Παμφυλίας, γνωστό για τα εγκλήματά του και κυρίως δολοφόνο του πατέρα του και του αδελφού του, προφανώς για να πάρει την εξουσία. Για την εγκληματική του δράση μετά θάνατον (!) η τιμωρία του υπήρξε σκληρή, πολύ σκληρή. Πώς αλλιώς θα ικανοποιηθεί το λαϊκό αίσθημα αδικούμενο; Στον Αρδιαίο και σε κάποιους άλλους κυρίως τυράννους και σφετεριστές εξουσίας δεν δόθηκε η ευκαιρία να διαλέξουν έστω και ως νεκροί το δρόμο της κόλασης. Τέρατα αγριωπά σαν φωτιά τους έδεσαν χειροπόδαρα και με το κεφάλι, τους έσυραν στο χώμα, τους έγδαραν και για μεγαλύτερη τιμωρία τους έσυραν έτσι γδαρμένους πάνω στους ασπάλαθους. Τέλος τους πέταξαν στα Τάρταρα. Έτσι, για να ικανοποιηθούν αυτοί που αδικούνται και δεν μπορούν να διεκδικήσουν το δίκιο τους, όταν μάλιστα  οι αδικούντες  είναι στην εξουσία.

Πολλά έχουν γραφτεί για το ποίημα. Η ερμηνεία του προφανής. Το πόσο είναι επίκαιρο στην παρούσα πραγματικότητά μας ολοφάνερο. Το πόσο θα μπορούσε να φοβίσει ή έστω  να προβληματίσει την υπάρχουσα κοινοβουλευτική δικτατορία, αδυνατώ να εικάσω, δεδομένου ότι αυτοί σκοτώνουν τους Έλληνες κυρίως ψυχικά και πνευματικά για να σώσουν (!) την Ελλάδα. Θα περιοριστώ λοιπόν να μιλήσω  για τον Τάρταρο ή τα Τάρταρα.

Σύμφωνα με την Ελληνική Μυθολογία ο Τάρταρος  είναι γιος της Γαίας σίγουρα με πατέρα τον Άδη ή τον Αιθέρα ή το Χάος. Θεωρείται δευτερεύουσα θεότητα του κάτω κόσμου και τιμωρός των αδίκων παρά το πλευρό του Άδη. Αναφέρεται όμως  και ως μυθικός τόπος, τα γνωστά Τάρταρα, όπου σύμφωνα με τις αρχαίες δοξασίες βασανίζονται οι κακοί μετά  θάνατον. Ο Όμηρος αναφέρει πολλούς να βασανίζονται στα Τάρταρα για τα «εν ζωή» εγκλήματά τους όπως οι Τιτυός, Τάνταλος και Σίσυφος.
Κατά τον Ησίοδο στον Τάρταρος ή Τάρταρα φυλακίστηκαν ο Κρόνος και άλλοι Τιτάνες από τον Δία μετά την Τιτανομαχία. Ως τόπος προσδιορίζονται τα έγκατα της Γης. Σημειώνεται δε πως «χαλκούς άκμων» ρίχτηκε από τη Γη  και έφτασε στον Τάρταρο μετά από 9 ημέρες και 9 νύκτες, αριθμός που συμπεριελήφθη από την αρχαιότητα σε ταφικά έθιμα και που πέρασε στη συνέχεια στα χριστιανικά (τα εννιάμερα).  Ήταν τόση η αγριότητα, με την οποία συνδέθηκε το όνομα του Ταρτάρου, ώστε η λαϊκή φαντασία έπλασε τον Τάρταρο ως φυλακή και τόπο μαρτυρίου όλων των κακών ανθρώπων.
Ο Αριστοφάνης στο έργο του «Βάτραχοι» περιγράφει τον Τάρταρο ως τόπο βασανιστηρίων επί συγκεκριμένων εγκληματιών, όπως πατροκτόνων, επιόρκων, προδοτών της πατρίδας καθώς κι εκείνων που παραβίασαν το άσυλο της Ξενίας. Ο Πλούταρχος και ο Λουκιανός αναφέρουν πλείστα είδη τιμωρίας που συνέβαιναν στον Τάρταρο. Τον Τάρταρο ή Τάρταρα περιγράφει πολύ παραστατικά και ο Βιργίλιος στην «Αινειάδα». Εκεί ο Λατίνος ποιητής και ζηλωτής του Ομήρου αναφέρει πως περιβάλλεται από τριπλά χάλκινα τείχη με σιδερένιο σφυρήλατο πύργο που τον είχαν κατασκευάσει οι Κύκλωπες ως ειρκτές στα «τρίσβαθα» της Γης, την είσοδο του οποίου φύλαγαν ο Κέρβερος και η Αλυκτώ, μία από τις Ερινύες.
Ως είσοδο του Ταρτάρου οι αρχαίοι πίστευαν τα διάφορα ορύγματα και κυρίως σπήλαια μεγάλα και επικίνδυνα, σημαντικότερα των οποίων ήταν κάποιο σπήλαιο στη Κιλικία, ενώ οι περισσότεροι τον τοποθετούσαν σε Σπηλιά κοντά στο Ακρωτήριο Ταίναρο στη Πελοπόννησο.
Γενικά η έννοια του Ταρτάρου όπως και του Πάνα  στον Χριστιανισμό ταυτίστηκε με τη Κόλαση και τον Διάβολο αντίστοιχα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s