Σόλων ο Αθηναίος

Ο Αθηναίος Σόλων (640-560 π.Χ. περίπου) δεν ήταν μόνο σοφός, ήταν και ποιητής. Ενδιαφερόταν επίσης πολύ για τα κοινά. Είναι ακόμα γνωστός ως διαλλακτής (διαιτητής), νομοθέτης και αισυμνήτης. Η ιστορία καταγράφει πώς απέκτησε αυτούς όλους τους τίτλους. Εγώ από το πλούσιο σύνολο της δράσης του θα τονίσω μόνο δύο: Σεισάχθεια  και Αγροτικός νόμος!

Τον  6ο αι. π. Χ. στην Αθήνα αναπτύχθηκε η τάξη των αστών. Στην τάξη αυτή ανήκαν κυρίως έμποροι, οι οποίοι με τα καράβια τους μετέφεραν εμπορεύματα. Ανήκαν επίσης βιοτέχνες και βιομήχανοι της εποχής. Γρήγορα οι αστοί απέκτησαν χρήματα και διεκδίκησαν συμμετοχή στα πολιτικά αξιώματα. Τα σκήπτρα της εξουσίας ως τότε, και δύσκολο να πούμε από πότε,  τα κρατούσε παραδοσιακά η τάξη των γαιοκτημόνων, οι οποίοι τη δύναμή τους, οικονομική, πολιτική, κοινωνική, αντλούσαν από τις απέραντες εκτάσεις γης που κατείχαν. Ήταν οι λεγόμενοι ευπατρίδαι ή αριστοκράτες.  Πώς οι ευπατρίδαι είχαν συγκεντρώσει σχεδόν όλη την άρουρα της Αττικής στην κατοχή τους; Κυριολεκτικά με την αρπαγή από τους άτυχους μικροϊδιοκτήτες καλλιεργητές. Με τη δύναμη του χρήματος και της εξουσίας είχαν θεσπίσει νόμους τέτοιους, που τους έδιναν το δικαίωμα να εκμεταλλεύονται όποιον άτυχο μικροϊδιοκτήτη γης  ο κακός καιρός έριχνε στα νύχια τους.

Οι απαιτήσεις των αστών από τη μια, η δίκαιη αγανάκτηση του λαού από την άλλη, οι οποίοι ζητούσαν δικαιότερη νομοθεσία, που να διασφαλίζει τη ζωή τους τουλάχιστον, και η αδιαλλαξία των αριστοκρατών έφεραν τα πράγματα σε ρήξη. Η κορύφωση της κρίσης (Κυλώνειον άγος), οδήγησε στην απόφαση να καλέσουν έναν  καταξιωμένο Αθηναίο ως «διαλλακτή». Απευθύνθηκαν στον Σόλωνα. Από τον σοφό Αθηναίο η κάθε τάξη προσδοκούσε τη δικαίωσή της.

Ο Σόλων, όπως είπαμε,  ήταν ποιητής, ήταν ενεργός πολίτης,  ήταν έμπορος  αριστοκρατικής καταγωγής, γιατί κρατούσε από τη γενιά του Κόδρου.Ήταν επίσης αγαπητός στο λαό, γιατί με τα ποιήματά του οι Αθηναίοι ξεσηκώθηκαν και πήραν πίσω τη Σαλαμίνα από τους Μεγαρείς. Με όλα αυτά τα προσόντα λοιπόν φάνηκε πως ήταν ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση.

Το ουσιαστικό  που έκανε ο Σόλων ήταν να καταργήσει και μάλιστα αναδρομικά τις σκληρές διατάξεις του «δανείζεσθαι επί σώμασιν».  Το σύστημα δούλευε ως εξής: Ο άτυχος μικροκαλλιεργητής έχανε τη σοδειά του λόγω κακών καιρικών συνθηκών ή έστω κακής διαχείρισης. Αυτός όμως και η οικογένειά του έπρεπε να ζήσουν και η περιουσία του, πρωτογενής πηγή παραγωγής και επιβίωσης, έπρεπε να ξαναλειτουργήσει. Κατέφευγε λοιπόν στους πλουσίους και ζητούσε οικονομική στήριξη. Ως αντάλλαγμα έβαζε ενέχυρο σε πρώτη φάση της γη του και σε δεύτερη φάση το σώμα του και τα σώματα της οικογένειάς του. Αυτό σήμαινε πως αν δεν μπορούσε να  αποπληρώσει το δάνειο σε καθορισμένο χρόνο, ο δανειστής  είχε το δικαίωμα  αυτόν και τα μέλη της οικογένειάς του ή  να πάρει ως δούλους είτε να τους πουλήσει ως δούλους, αν ήδη διέθετε πλεονάζον δουλικό προσωπικό, έξω από την πατρίδα τους. Για όσο χρόνο δε η άρουρα  ήταν δεσμευμένη, ο πλούσιος έβαζε σύνορα (όρους) στην υποθηκευμένη περιουσία, για να ξέρει τι θα αρπάξει τελικά. Γιατί  ο δανειζόμενος ποτέ δεν κέρδιζε. Ούτε και σήμερα κερδίζει. Αυτό το δούναι και λαβείν ανάμεσα στον δανειζόμενο και το δανειστή ποτέ δεν είχε ούτε και σήμερα έχει καλό τέλος για τον οικονομικά αδύνατο.

Ο Σόλων όμως έκανε την υπέρβαση. Πάνω από την καταγωγή και τον πλούτο έβαλε τους ανθρώπους. Ενδεικτικό του πόσο καθαρό πολιτικό αισθητήριο διέθετε. Από το δίκαιο, για τα κριτήρια της εποχής, νομοθετικό του έργο θα επισημάνω δύο αλλαγές πολύ σημαντικές. 1) θέσπισε νόμο, τον οποίον ονόμασε σεισάχθεια=σείω το άχθος, μετακινώ το βάρος, που πλακώνει το στήθος. Σύμφωνα με αυτόν,  καταργήθηκε το «δανείζεσθαι επί σώμασιν» και μάλιστα με αναδρομική ισχύ. Έτσι πολλοί Αθηναίοι επέστρεψαν στην πατρίδα τους και μάλιστα απαλλαγμένοι χρεών, κερδίζοντας ακόμη μια ευκαιρία να φτιάξουν τη ζωή τους και την τύχη τους.    Επίσης έγινε αποκοπή χρεών των οφειλετών  (χρεωκοπίδαι) και κατάργηση των υποχρεώσεων των εκτημόρων, αυτών που λόγω επίσης χρεών απέδιδαν στο δανειστή τα 5/6 της παραγωγής τους και κρατούσαν το 1/6,  για να γλυτώσουν από τη δουλεία. 2) θέσπισε άλλο νόμο, ο οποίος έβαζε φραγμό στην απληστία του κάθε γαιοκτήμονα. Αυτός ο αγροτικός νόμος όριζε την έκταση γης που μπορούσε κάποιος να κατέχει. Το επιπλέον της γη ανήκε στο κοινό των Αθηναίων. Ώστε κάποιοι που έχασαν τη γη τους μπορούσαν να καλλιεργήσουν τις εκτάσεις της πόλης και να ζήσουν. Αντιμετώπιση της ανεργίας.

Όπως καταλαβαίνετε φιλοδοξία μου είναι να θυμίσω για άλλη μια φορά τους κινδύνους που κρύβει  για τους  λαούς το δανείζεσθαι. Τα δανεικά πληρώνονται με αίμα. Γιατί τη δανειακή πολιτική συνοδεύει πάντοτε η αισχροκέρδεια και η τοκογλυφία. Δύσκολα κανείς ξεφεύγει από αυτό το τρυπάκι. Το θέμα είναι να μην μπει κανείς μέσα. Αν όμως εκών άκων εμπλακεί, πρέπει ανά πάσα στιγμή να γνωρίζει πως  η ζωή του είναι υποθηκευμένη στους κερδοσκόπους. Και Σόλωνες δεν υπάρχουν πια. Ή μήπως υπάρχουν, αλλά διστάζουν ή τους εμποδίζουν να βγουν στο προσκήνιο;


Advertisements

4 Σχόλια

  1. Χρύσα σ’αγαπώ!!!!!! 🙂 🙂

    Απάντηση

    • Τα αισθήματά σου πραγματικά με συγκινούν. Ως φαίνεται σου αρέσουν τα άρθρα μου και η αγάπη σου μου δίνει δύναμη και θάρρος να συνεχίσω, συνδέοντας το τότε με το τώρα. Τελικά οι καιροί δεν αλλάζουν, σημάδι πως δεν αλλάζει ο άνθρωπος.
      Κι εγώ σ’ αγαπώ

      Απάντηση

      • Τελικά είναι πιο εύκολο να δίνει ο ένας άνθρωπος δύναμη στον άλλον μοιράζοντας τα συναισθήματα του μαζί του. Μέσα από τα κείμενά σου νιώθω ότι εκφράζομαι είναι σα να συμπληρώνεις το μυαλό μου! εισί γάρ ουν, έφη, οί εν ταις ψυχαίς κυούσιν ετι μάλλον ή εν τοις σώμασιν, ά ψυχή προσήκει και κυήσαι και τεκείν΄τι ούν προσήκει; φρόνησιν τε και την άλλην αρετή.

        Γι’αυτό και σου έχω θέματα για τα οποία θα ήθελα μοιραστείς τις σκέψεις σου μαζί μας.

        1. Πως ερμηνεύεις τα Δελφικά «γνῶθι σεαυτόν» και «μηδέν αγαν» αρκούν για το ιδανικό πολιτικο-οικονομικό σύστημα? ώς αρχές.

        2. Γράψε κάτι ωραίο για τους πολιτικούς μας με βάση το ποίημα του Καβάφη «Βάρβαροι».

        3. ‘Εχεις ασχοληθεί καθόλου με Μάρκο Αυρήλιο;

        Ακόμα δεν έχω προλάβει να διαβάσω όλες τις αναρτήσεις οπότε αν έχεις ήδη αναφερθεί σε κάποιο από τα παραπάνω θέματα αγνόησέ τα 🙂

      • Συμφωνώ και επαυξάνω το πόσο σημαντικό είναι να μοιράζεται ο άνθρωπος το περιεχόμενο της ψυχής του και του μυαλού του με τον άλλον άνθρωπο. Μόνο οι σκέψη γονιμοποιεί τη σκέψη και μόνο η ψυχή ενισχύει την ψυχή. Και τα δυο μαζί, νους και συναίσθημα, σε αγαστή σύμπλευση με την ψυχή και το νου των συνανθρώπων μπορεί να κάνει θαύματα.
        Πριν από καιρό, δεν θυμάμαι πόσο, σε ένθετο του περιοδικού Το Τρίτο μάτι, εκδόθηκαν όλες οι δελφικές ρήσεις. φυσικά αγόρασα το περιοδικό και φυσικά κάπου θα βρίσκεται στο σπίτι μου. Αδυνατώ όμως αυτή τη στιγμή να θυμηθώ πού έχω καταχωρήσει αυτό το ιερό πράγματι ένθετο. Σίγουρα όμως θα το βρω. Γιατί στις ρήσεις αυτές βρίσκεται το καταστάλαγμα της ανθρώπινης σοφίας. Τώρα για τις ρήσεις «Γνώθι σ αυτόν» και «Μηδέν άγαν» δεν έχω δημοσιεύσει ακόμα τίποτε. Επειδή υπήρξα καθηγήτρια φιλόλογος, (τώρα διατηρώ μόνο τον τίτλο Φιλόλογος, Δρ. Φιλοσοφίας και τολμώ να προσθέτω και συγγραφέας), ως θέμα έκθεσης έχω διαπραγματευτεί τις ως άνω ρήσεις και μάλιστα αρκετές φορές. Τώρα όμως τα γνωμικά αυτά, και όλα όσα μας παραδίδονται και δεν έχουν απολέσει τίποτε από την επικαιρότητά τους, θέλω να τα δω σε συνάρτηση με την τρέχουσα πολιτικοκοινωνική κατάσταση. Και βέβαια με τη βοήθειά σας θα το καταφέρω. Όσον αφορά το ποίημα του χιλιοαγαπημένου Καβάφη «Περιμένοντας τους βαρβάρους» το έχω σκεφτεί, γιατί βρίσκω πόσο άμεσα αγγίζει το δράμα του σήμερα ανθρώπου. Επειδή όμως το ποίημα είναι μεγάλο, φοβάμαι μήπως η ερμηνευτική πολιτικοκοινωνική του διάσταση κουράσει. Στις άμεσες προθέσεις μου είναι να δημοσιεύσω αυτόνομα ένα βιβλίο, όχι πολλών σελίδων για να μην αποτρέπουν το κοινό στην ανάγνωσή του, όπου θα δώσω κάποιες ερμηνείες κυρίως σε ποιήματα. Ανάμεσα θα βρίσκονται βέβαια και ποιήματα του Καβάφη. Επί τη ευκαιρία, αν έχετε να προτείνετε κάτι συναφές, με χαρά μου θα το ακούσω.
        Για τον Μάρκο Αυρήλιο δεν έχω αναρτήσει τίποτε ως τώρα. Έχεις να προτείνεις κάτι; Με χαρά μου θα το ακούσω.
        Χρύσα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s