Proudhon (1809-1865)

Το πρόβλημα της σχέσης εκπαίδευσης και σχολείου έχει απασχολήσει από πολύ ενωρίς φιλοσόφους και κοινωνιολόγους. Το 18ο αι. της βιομηχανικής επανάστασης το θέμα βρίσκεται στο επίκεντρο του κοινωνικών θεωριών. Πιστεύουμε ότι είναι σημαντικό να αναφέρουμε κάποιες θεωρίες και απόψεις, που συνδέονται στενά με την προβληματική αυτή. Ανάμεσα σε αυτούς σηματική είναι η άποψη του Proudhon.
Ο Proudhon πιστεύει στη δημιουργικότητα της εργατικής τάξης, στη συνείδηση που έχει η ίδια για τον εαυτό της, και στην ιδέα που ανταποκρίνεται σε αυτήν. Υποστηρίζει πως οι εργάτες μπορεί να μην έχουν ακόμα διαμορφώσει μια γενική συνεπή πρακτική, είναι όμως ικανοί να την επεξεργαστούν, για να επιτύχουν τη χειραφέτησή τους, χωρίς την ανάγκη να προσλάβουν έξωθεν επαναστατική θεωρία.
Η κατάργηση της εκμετάλλευσης του ανθρώπου από άνθρωπο πρέπει να συνοδεύεται από την κατάργηση της διοίκησης του ανθρώπου από τον άνθρωπο. Το κράτος που βασίζεται στην αποξένωση της κοινωνίας, είναι παρασιτικό και καταπιεστικό. Αυτό που πρέπει να κάνουμε, είναι να το καταργήσουμε γιατί, όποια μορφή και αν έχει το κράτος, δεν εξασφαλίζει την ελευθερία του ατόμου. Το κράτος είναι πάντα η παραπλάνηση του λαού… Οι πιο απελευθερωτικές επαναστάσεις κατέληγαν συνεχώς σε μια πράξη πίστης και υποταγής στην εξουσία, και χρησίμευσαν μόνο για την επανεδραίωση της τυραννίας». Η λύση είναι να «καταλυθεί η εξουσία στην οικονομική οργάνωση». Πιο συγκεκριμένα, να αποκατασταθεί η αμοιβαιότητα, που σημαίνει «σύστημα ισορροπίας ανάμεσα σε ελεύθερες δυνάμεις», ενώσεις αγροτικές και εργατικές, που θα διαθέτουν συνολικά την ιδιοκτησία των παραγωγικών μέσων, γιατί αυτό εγγυάται την ελευθερία τους, σε σχέση με το Κράτος, και που θα μπαίνουν σε δίκτυα ανταλλαγών (αγορά αγαθών, πιστώσεις, ασφάλειες, αμοιβαία διδασκαλία) βασισμένων στην σωστή τιμή. Ο Proudhon κάνει έκκληση σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε αυτοδιαχείριση.
Η εκπαίδευση αποτελεί βασικό μέρος αυτού του μοντέλου. Σε αυτή βασίζετα κυρίως ο Proudhon για την πραγματοποίησή του. Εδώ εστιάζονται οι ιδέες του για την εργασία. Όπως και ο Μαρξ, έτσι και ο Proudhon παραδέχεται ότι όλα τα πλούτη προέρχονται από την εργασία, ότι το κεφάλαιο δεν είναι τίποτα άλλο από «παγιωμένη» εργασία, ότι η εργασία είναι η ουσιαστική κοινωνική δυναμική, δημιουργός της γνώσης, του ανθρώπου και της κοινωνίας.Ο Proudhon ύμνησε την ηθική αξία της εργασίας, την αξιοπρέπεια του εργαζομένου στο βαθμό που είναι και παραγωγός. Διακήρυξε ότι όλες οι ανθρώπινες δημιουργίες προέρχονται από την εργασία, ότι η εργασία είναι ταυτόχρονα ατομική και κοινωνική: «Μόλις ο άνθρωπος αρχίζει να εργάζεται, η κοινωνία είναι μέσα του». Επίσης ο Proudhon υποστήριξε την ισότητα των εργαζομένων, χειρωνακτών και πνευματικών. Ο σοσιαλισμός θα πραγματοποιηθεί μέσω της εξίσωσης των εργαζομένων και της αμοιβαίας ανταλλαγής των προϊόντων τους. Και μέσω της εργασίας θα οργανωθεί η καινούργια εκπαίδευση, που θα κάνει «κάθε άνθρωπο έναν πολίτη ικανό να κατέχει όλες τις βαθμίδες του στρατού, να εκπληρώνει όλες τις διοικητικές εργασίες, όλες τις επιστημονικές και βιομηχανικές λειτουργίες»
Στην καπιταλιστική κοινωνία η μιζέρια είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο για την εκπαίδευση. Η υπάρχουσα διδασκαλία συνίσταται «στο να δοθεί στους κατώτερους μόνο ένας βαθμός γνώσης, που απαιτεί μια ευσυνείδητη υπακοή… για το καλό των συμφερόντων και της ασφάλειας των ανώτερων τάξεων».
Στην κοινωνία του μέλλοντος, «που θα είναι λάτρης της δικαιοσύνης, της αμοιβαιότητας και ελεύθερη», η εκπαίδευση θα έχει ως σκοπό όχι πια την ανύψωση μιας μειοψηφίας, αλλά «τη διανοητική χειραφέτηση του λαού». Ο Proudhon οραματίζεται, μετά από την κατ’ οίκον εκπαίδευση μέχρι την ηλικία των επτά-οκτώ ετών, μια μια πρωτοβάθμια εκπαίδευση, που θα προορίζεται να δώσει στα παιδιά τις απαραίτητες στοιχειώδεις γνώσεις με επιπλέον «συνεχή αγροτική και βιομηχανική εκπαίδευση, τόσο ως μέτρο υγιεινής, όσο και για να διαμορφώσει τους χαρακτήρες και να κάνει να διαφανούν οι διάφορες κλίσεις».
Αλλά η εφηβεία έλκει το μεγαλύτερο μέρος της προσοχής του. Εδώ ο Proudhon συμπλέει με τον Μαρξ σχετικά με την πολυτεχνική εκπαίδευση, την οποία αποκαλεί πολυτεχνία της μάθησης: «Η λογοτεχνική και επιστημονική εκπαίδευση… συνδυασμένη με τη βιομηχανική εκπαίδευση». Όπως και ο Μαρξ, κριτικάρει την τμηματική εργασία, που ακρωτηριάζει την ευφυΐα και πιστεύει – κάτι που εξηγούν οι τεχνολογικές συνθήκες της εποχής – ότι η μάθηση πρέπει να περιλαμβάνει το σύνολο του βιομηχανικού συστήματος, από τα πιο απλά στοιχεία μέχρι τις πιο πολύπλοκες κατασκευές, να μυεί τον εργαζόμενο «στις γενικές αρχές και στα μυστικά της ανθρώπινης ικανότητας», προκειμένου να γίνει ικανός να ανταποκριθεί σε όλες τις περιστάσεις. Η μελέτη θα συνδυάζεται με μια παραγωγική εργασία σε κάθε ίδρυμα μεγάλης παραγωγής, που θα είναι ταυτόχρονα ένα εργαστήριο εργασίας και ένα σχολείο θεωρίας και εφαρμογής και όπου η εργατική εκπαίδευση θα δίνεται ολοκληρωτικά σε όλους.
Η εργασία που ενώνει την ανάλυση και τη σύνθεση, τη θεωρία και την εμπειρία σε μια συνεχή πράξη, η εργασία, που, ως εξωτερική μορφή της λογικής, συνοψίζει την πραγματικότητα και τις ιδέες, αντιπροσωπεύεται… ως παγκόσμιος τρόπος εκπαίδευσης. Από όλα τα εκπαιδευτικά συστήματα, το πιο παράλογο είναι αυτό που διαχωρίζει την ευφυΐα από την δραστηριότητα και διχάζει τον άνθρωπο.
Τα έξοδα της εκπαίδευσης θα καλύπτονται από το προϊόν των μαθητών. Το πλεόνασμα θα τους αναδιανέμεται με τη μορφή μισθού, σε αναλογία με την ικανότητα και τις υπηρεσίες, που παρέχει ο καθένας.
Αλλά ο Proudhon δεν εισέρχεται στις λεπτομέρειες της οργάνωσης ενός τέτοιου συστήματος, που θα συνδέει το Κράτος, τις επιχειρήσεις και τις εργατικές οργανώσεις, ούτε υποδεικνύει πώς θα διαμορφώνονται οι εκπαιδευτικοί. Οραματίζεται μόνο την εκλογή τους από τους πολίτες. Τέλος, απορρίπτει τη θρησκευτική εκπαίδευση.( Dommanget, Les grands socialistes et l’ education, Armand Colin, 1970, σελ. 254).

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s