Η θέση της γυναίκας (όαρ) στην ομηρική κοινωνία

Ο ομηρικός βασιλιάς, όπως και ο μυκηναίος άνακτας, διαθέτει όλη την ελευθερία να κινείται παντού, να ταξιδεύει σε χώρες γνωστές και άγνωστες. Έχει ακόμη την ευκαιρία να κάνει τα λάθη του, όπως και να μάθει μέσα από αυτά. Αντίθετα η βασίλισσα του οίκου στις κινήσεις, στη συμπεριφορά, στις σκέψεις, στα λόγια και στις επιθυμίες της είχε περιορισμένα όρια. Οι γυναίκες του Ομήρου, βασίλισσες ή λαϊκές δεν ανήκουν στον εαυτό τους. Ως παρθένοι ανήκουν στον πατέρα τους, ως σύζυγοι ανήκουν στον άνδρα τους με σαφή και ξεκάθαρο προορισμό. Να κάνουν παιδιά και από αυτά τα άρρενα μέλη θα διαδεχθούν τον πατέρα και θα αναλάβουν την περιουσία. Έτσι οι κόποι του άρχοντα με βάση την αρχή της αρρενογονίας θα παραμείνει στο δικό του όνομα. Υποσκελίζοντας λοιπόν τη γυναίκα ο άνδρας και κρατώντας την ως κτήμα στον οίκο του κέρδιζε επιπλέον και την αθανασία μέσα από τη διαιώνιση του ονόματός του.
Από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια μαθαίνουμε ότι η ομηρική γυναίκα βρίσκεται κάτω από την εξουσία του άνδρα. Η συμπεριφορά των ανδρών της ομηρικής κοινωνίας προς τις γυναίκες με το πέρασμα στην πατριαρχία απέκτησε κτητικό χαρακτήρα. Η μονογαμία εξάλλου, που ενίσχυσε τον κυριαρχικό ρόλο του άντρα στον οίκο, καθώς και ο μεγάλος αριθμός των δούλων γυναικών, από το πλήθος των οποίων ο αφέντης μπορούσε να διαλέξει μια νέα ερωτική σύντροφο, υποβίβασε έτι περισσότερο την ήδη μειονεκτική θέση της. Και η κοινωνική αυτή καχεξία θα αυξάνεται και θα παγιώνεται, όσο θα εξελίσσεται το κράτος μέσα στα αυστηρά δουλοκτητικά πλαίσια. Έτσι οι γυναίκες κυκλοφορούν με καλυμμένο το πρόσωπο. Συνοδεύονται πάντα και παντού εντός ή εκτός του οίκου από υπηρέτριες. Δεν συμμετέχουν στα συμπόσια των ανδρών. Δεν λαμβάνεται κατά κανόνα υπόψη η γνώμη τους. Αν λοιπόν η θέση της αρχόντισσας γυναίκας ήταν ήδη μειονεκτική, εύκολα μπορούμε να σχηματίσουμε άποψη και για τη θέση της γυναίκας σκλάβας στο παλάτι.
Η υποβάθμιση του γυναικείου φύλου και η υπαγωγή του στο αντρικό συνδέεται, όπως ήδη επισημάναμε, με την κατάλυση των κοινοτικών θεσμών ισότητας και το πέρασμα στην ατομική ιδιοκτησία. Η οποία, όσο μεγάλωνε, ενίσχυε τη θέση του άνδρα στην οικογένεια και γινόταν το κίνητρο να χρησιμοποιήσει την ενισχυμένη θέση του, για να ανατρέψει την παλιά σειρά διαδοχής προς όφελος των παιδιών του. Έτσι αποφασίστηκε οι απόγονοι των αρσενικών μελών να μένουν στο γένος, ενώ οι απόγονοι των γυναικών να αποκλείονται από αυτό. Πότε έγινε αυτή η επανάσταση δεν το γνωρίζουμε. Μπορούμε όμως να υποθέσουμε ότι αυτή η ανατροπή ολοκληρώθηκε σταδιακά κατά την προϊστορική εποχή. Σ’ αυτό θα συνέβαλε και η μετατροπή της κοινωνικά αναγκαίας εργασίας των γυναικών σε ιδιωτική υπηρεσία, ως αποτέλεσμα του χωρισμού της οικογένειας από το γένος.
Η μεμονωμένη οικογένεια με την απόκτηση ιδιοκτησίας αρχίζει να γίνεται οικονομική μονάδα της κοινωνίας, διότι δεν στηρίζεται πλέον σε φυσικούς, αλλά σε οικονομικούς όρους. Αυτό βεβαιώνει τη νίκη της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στην αρχική φυσική κοινή ιδιοκτησία του γένους. Μέσα από τη μονογαμία η ιδιοκτησία μπορεί να κληρονομηθεί ατομικά. Έτσι η μονογαμία εμφανίζεται σαν υποδούλωση του ενός φύλου από το άλλο. Η ανατροπή της μητριαρχίας ήταν κοσμοϊστορική ήττα για το γυναικείο φύλο. Οι άντρες ανέλαβαν το ρόλο του αρχηγού στον οίκο και οι γυναίκες το ρόλο της τεκνογονίας. Το μητρικό δίκαιο έκανε τόπο στο πατρικό. Η μονογαμική οικογένεια συνδέεται με την κυριαρχία του άντρα με ρητό σκοπό τη γέννηση παιδιών, των οποίων η πατρότητα να είναι αδιαφιλονίκητη, γιατί αυτά τα παιδιά θα γίνουν μια μέρα οι άμεσοι κληρονόμοι της πατρικής περιουσίας.
Έτσι στους ηρωικούς χρόνους του Ομήρου βρίσκουμε ήδη τη γυναίκα υπό την κυριαρχία του άντρα, περιορισμένη στους γυναικωνίτες και καταπιεσμένη από τον ανταγωνισμό που της κάνουν οι παλλακίδες. Και όλα αυτά συμβαίνουν, διότι στην ομηρική κοινωνία η μονογαμία θεωρείται θεμέλιος λίθος του οίκου. Αλλά η μονογαμία ίσχυε και μάλιστα με απόλυτη αυστηρότητα μόνο για τις γυναίκες. Οι άνδρες μπορούσαν να διατηρούν και δεύτερη σύζυγο. Αυτή λεγόταν παλλακίδα.
Κύρια ασχολία της ομηρικής βασίλισσας είναι να εποπτεύει τα του οίκου και καταφύγιο στη μοναξιά της ο αργαλειός. Η υφαντική αποτελεί την απασχόληση, που δίνει διασκέδαση και διέξοδο στην πραγματικότητά της. Είναι η ασχολία που κάνει υποφερτή τη ζωή της μέσα στο «μυχό δόμου υψηλοίο» . Αυτή ήταν η υπόδειξη που έκανε ο Έκτορας στην Ανδρομάχη κοντά στις Σκαιές Πύλες. Να μπει στο σπίτι και να ασχοληθεί με τον αργαλειό της. Ο πόλεμος είναι δουλειά των ανδρών. Ανάλογη διάσταση έχει και η υπόδειξη του Τηλέμαχου προς την Πηνελόπη. Να μπει στο σπίτι και να ασχοληθεί με τον αργαλειό της. Τα πολιτικοκοινωνικά θέματα αφορούν τους άνδρες. Γιατί στην ομηρική κοινωνία οι ρόλοι ανάμεσα στα δύο φύλα είναι σαφώς μοιρασμένοι και διακριτοί. Και μάλιστα εξίσου διακριτοί είναι και ανάμεσα στα μέλη της λαοφυλής, σε όλες τις βαθμίδες της κοινωνικής πυραμίδας, όπως και ανάμεσα στον πληθυσμό των ελεύθερων υπηρετών και των δούλων.

Advertisements

12 Σχόλια

  1. Posted by Theodora on Μαρτίου 24, 2012 at 9:16 πμ

    THNX x 100!
    Phra arista se mia ergasia, epeidh ekana copy paste, to blog su!
    Boh8hse … a million!!!
    Synexise na grafeis!
    Gt dn grafeis kati gia thn ergasia m sth biologia?
    😉

    Απάντηση

    • Posted by chryssablog on Μαρτίου 24, 2012 at 10:33 πμ

      Θεοδώρα σε ευχαριστώ και χαίρομαι που το άρθρο μου σε βοήθησε τόσο πολύ. Έχω και άλλα άρθρα στο ιστολόγιό μου, αν θέλεις ψάξε κι εκεί μπορεί να βρεις κάτι χρήσιμο, όπως οι μικρές ερμηνείες σε ποιήματα. Επειδή όμως είμαι φιλόλογος, πολύ θα σε παρακαλούσα, αν μου ξαναγράψεις, να το κάνεις στην ελληνική γλώσσα με το πανάρχαιο ελληνικό αλφάβητο.
      Ούτως ή άλλως σε ευχαριστώ
      Χρύσα

      Απάντηση

  2. Posted by Νίκος on Μαρτίου 25, 2012 at 9:59 πμ

    Σας ευχαριστώ πολύ, οδηγήσατε στην ολοκλήρωση της εργασίας μου και στην ικανοποίηση της καθηγίτριάς.Που είχε ώς αποτέλεσμα να πάρω 20
    Και πάλι σας ευχαριστώ.Συνεχίστε να ανεβάζετε τέτοια άρθρα ώστε να βοηθήσετε περισσότερους μαθητές σαν και εμένα

    Απάντηση

  3. Πολύ καλό άρθρο με βοήθησε σημαντικά και σε ευχαριστώ!

    Απάντηση

  4. Posted by Theodora on Μαΐου 13, 2012 at 3:40 μμ

    poli endiaferon auto to arthro.se voithaei idiaitera.sinexise na grafeis

    Απάντηση

  5. Posted by Μαρια on Μαρτίου 13, 2014 at 8:56 μμ

    Τι σημαινει μυχο δόμου υψηλοιο?

    Απάντηση

    • Posted by chryssablog on Μαρτίου 13, 2014 at 9:34 μμ

      Ο μυχός είναι το βάθος του δωματίου των γυναικών. Οι γυναικωνίτες ήσαν στο πάνω μέρος του αρχοντικού και μακριά από του χώρους που συγκεντρώνονταν οι άνδρες. Στο βάθος του γυναικωνίτη , στον μυχό, στο πιο απόμακρο σημείο του δωματίου ήταν στημένος ο αργαλειός.

      Απάντηση

  6. Posted by Χουανίτα on Ιουλίου 23, 2014 at 3:58 μμ

    Υπέροχο άρθρο! Το βρήκα εντελώς τυχαία και μου άρεσε πολύ! Ιδιαίτερα χρήσιμο κι εποικοδομητικό!

    Απάντηση

  7. Πολύ ωραίο άρθρο! Με βοήθησε πάρα πολύ με την εργασία που έχω. Σε ευχαριστώ (αν και απο οτι είδα ανέβηκε πριν κατι χρονια 😝)

    Απάντηση

  8. Posted by η μανα σου on Απρίλιος 20, 2017 at 9:00 μμ

    ποποποποποπο

    Απάντηση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s