Ρόζα Ιμβριώτη: Η διαμόρφωσης της δημιουργικής προσωπικότητας

Για την παιδαγωγό Ρόζα Ιμβριώτη ο τελικός σκοπός σύνολης της παιδευτικής προσπάθειας στο γνωστικό-διανοητικό τομέα, όσο και στον ηθικό και στον αισθητικό, είναι η διαμόρφωση της «δημιουργικής προσωπικότητας». Υποστηρίζει ότι το δημοκρατικό σχολείο με τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας του στη βάση της εργασίας είναι σε θέση να αναπτύξει την έμφυτη δημιουργική σπίθα στους μαθητές, ώστε να μπορούν να αποκτήσουν την ικανότητα δημιουργικής συμμετοχής σε κάθε τομέα της κοινωνικής ζωής. Οι εκπαιδευτικές και παιδαγωγικές προσπάθειες στο δημοκρατικό σχολείο αποβλέπουν διπλά: από τη μια να προετοιμάσουν «νεωτεριστές», «δημιουργούς» για όλα τα πεδία δράσης. Από την άλλη να κατευθύνουν σωστά τις πολλαπλές ατομικές «δωρεές», τα ταλέντα. Πρέπει να σημειώσουμε ότι, σύμφωνα με την Ιμβριώτη, για να μπορέσει κανείς να σκέφτεται και να ενεργεί δημιουργικά δεν απαιτείται καμμιά ιδιαίτερη προίκα, όμως χρειάζεται μια συστηματική διαμόρφωση των ικανοτήτων του .
Στο υποθετικό ερώτημα ποια είναι η έννοια του όρου δημιουργικός, η παιδαγωγός διευκρινίζει πως δημιουργικός άνθρωπος σημαίνει να προσφέρει συνειδητά και ελεύθερα με την εργασία του στην κοινωνία ό,τι συμβάλλει στην οικονομική και πνευματική της άνοδο και να αντιλαμβάνεται τις επιστημονικοτεχνικές εξελίξεις ως αποτέλεσμα της δημιουργικής του δράσης. Έτσι υπηρετείται ο σκοπός, τον οποίο εξ αντικειμένου θέτει η εποχή μας. Η εργασία, δηλαδή η παραγωγική δραστηριότητα του ανθρώπου, λέει η παιδαγωγός, παίζει στη ζωή των ατόμων και των κοινωνιών σημαντικό ρόλο ακόμη και στον τομέα της δημιουργικότητας. Και επειδή με την εργασία του ο άνθρωπος δημιούργησε την κοινωνία και τον εαυτό του, μέριμνα κατά συνέπεια της κοινωνίας θα είναι ο εργαζόμενος να βρίσκει μέσα στην εργασία του την ελευθερία στη διπλή διάσταση: από τη μια ως δραστηριότητα ικανοποίησης των κοινωνικών αναγκών και από την άλλη ως ανώτερη δραστηριότητα, με την οποία κατά τον ελεύθερο χρόνο του θα διαμορφώνει και θα προάγει όλες του τις δυνάμεις. Η σχέση του ανθρώπου με την εργασία σε αυτά τα πλαίσια γίνεται «ένα κομμάτι της μεγάλης απελευθερωτικής κίνησης που πορεύεται ο εργαζόμενος λαός για να ξαναχτίσει τον εαυτό του και το νέο κόσμο». Στις μέρες μας, λέει η παιδαγωγός, η εργασία έχασε το εξανθρωπιστικό της νόημα. Σημαίνει για τον άνθρωπο «όχι ικανοποίηση μιας ανάγκης, παρά να είναι μονάχα ένα μέσο, για να ικανοποιήσει έξω απ’ αυτή, άλλες ανάγκες», όπως λέει και ο Μαρξ.
Έργο λοιπόν του Σχολείου, επιμένει η Ιμβριώτη, είναι να βοηθήσει τον άνθρωπο να βρει το δρόμο του προς ορθές και δημιουργικές λύσεις μέσα από την εργασία. Να αποχτήσει ζωντανό συναίσθημα για τις αξίες. Να αναχαιτίσει με κάθε τρόπο τη συνειδητή και υπολογισμένη καταστροφή του ανθρώπου, που δημιουργεί ο καπιταλισμός. Να αφυπνίσει τη συνείδησή του, ώστε να γίνει υπεύθυνος για τη ζωή του και να μην εμπιστεύεται την τύχη του «σε υπερβατικές δυνάμεις ή σε πρόσωπα δήθεν εντεταλμένα άνωθεν να φροντίζουν και ν’ αποφασίζουν γι’ αυτή». Θα κατορθώσει έτσι, υποστηρίζει, μέσα στη νέα κατάσταση που θα προκύψει από την αφύπνιση της συνείδησής του να προβλέψει τις εξελίξεις, να προγραμματίσει τη δραστηριότητά του, να βάλει προοπτικές στη ζωή του και να δημιουργήσει. Με τη δημιουργικότητα η αγωγή αποκτά νέα ποιότητα, γίνεται «ανθρωπομορφική» και βοηθά τον άνθρωπο ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ και ΑΦΕΝΤΗΣ της τύχης του και του κόσμου .
Πρώτος λοιπόν στόχος για την διαπαιδαγώγηση του νέου ανθρώπου είναι να γίνει «δημιουργικός», που σημαίνει ο άνθρωπος: 1) Κατά την αριστοτελική ρήση, να μάθει να απορεί και να θαυμάζει. «Δια γαρ το θαυμάζειν οι άνθρωποι και νυν και το πρώτον ήρξαντο φιλοσοφείν». Η απορία και ο θαυμασμός οδηγούν σε προβληματισμούς και στην ανάγκη εξεύρεσης λύσεων . 2) Να αποκτήσει «ευαισθησία», γιατί με αυτήν υψώνεται η στάθμη της γενικής μόρφωσης και ανανεώνεται το περιεχόμενο και η έκτασή της. 3) Να καθοδηγηθεί να σκέπτεται ο ίδιος πάνω στα προβλήματά του με αισιοδοξία. Να αναζητά τις αληθινές αιτίες των πραγμάτων και αυτό θα το επιτύχει, αν αποκτήσει σκέψη αφηρημένη-θεωρητική και εικονική-παραστατική . 4) Να γίνει ικανός στην ανάλυση και τη σύνθεση και να φτάνει στην αφαίρεση. 5) Να μην επαναπαύεται με όσα ξέρει, αλλά διαρκώς να ερευνά και να επιδιώκει να μαθαίνει και νέα πράγματα. 6) Να τον διακρίνει η πρωτοτυπία στα λόγια και στις πράξεις. Να μπορεί δηλαδή να βρίσκει πρωτότυπες λύσεις σε γνωστά πράγματα . 7) Τέλος να αποκτήσει «μορφοπλαστική» ικανότητα, που σημαίνει με τα λόγια της Ιμβριώτη η δημιουργική δραστηριότητα «να πλαστεί με μια διάταξη γεμάτη νόημα κάθε μέρος σε ένα ολοκληρωμένο όλο με εσωτερική νομοτέλεια και μ’ αυτό να εκφραστεί το συναίσθημα, η νόηση, η βούληση» .
Η αγωγή προς τη δημιουργικότητα θα διδάξει ακόμη κάθε νέο άνθρωπο να αξιοποιεί δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του προς το ατομικό και το κοινωνικό συμφέρον. Ελεύθερο χρόνο θεωρεί η Ιμβριώτη το χρόνο που διαθέτει ο άνθρωπος μετά την εργασία του για αυτοαγωγή, για απασχόληση με πράγματα αρεστά και δημιουργικά, για κοινωνική και αισθητική καλλιέργεια και δράση. Η εργασία έτσι φαίνεται ότι δεν είναι η μόνη θεμιτή δραστηριότητα του ανθρώπου. Το σχολείο λοιπόν οφείλει να φροντίσει και γι αυτή την πτυχή της ανθρώπινης ζωής. Να διδάξει τους νέους να χρησιμοποιούν τον ελεύθερο χρόνο τους δημιουργικά και έξυπνα και να τους προετοιμάσει για δημιουργική δράση και μόρφωση σε όλους τους τομείς της ζωής .
Όλο τούτο το έργο της διαμόρφωσης του ανθρώπου σε δημιουργική προσωπικότητα, πάντα κατά την Ιμβριώτη, πρέπει να αρχίσει από το νηπιαγωγείο, γιατί οι ιστορικές εξελίξεις προβλέπουν τη δυναμική συμβολή του λαού στα κοινωνικά δρώμενα. Όλοι λοιπόν οι άνθρωποι πρέπει να προετοιμαστούν κατάλληλα για τον εκσυγχρονισμένο κοινωνικό τους ρόλο. Και κατάλληλη προετοιμασία σημαίνει: μαθητεία σε ιδανικά αισιόδοξα και δημιουργικά. Σημαίνει να αποκτήσει νέο νόημα η ελευθερία του ανθρώπου ή καλύτερα, με τα λόγια του Σωσάρ, «να επικυρώσουμε και να προσδιορίσουμε επιστημονικά τον εκ παραδόσεως ουμανισμό, ξαναβάζοντας τις ανθρωπιστικές επιστήμες στην υπηρεσία του ανθρώπου» .

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s