Παιδαγωγική και εκπαιδευτική δράση της Ρόζας Ιμβριώτη

Πολυτεχνική Εκπαίδευση

Η πολυτεχνική Εκπαίδευση αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της παιδείας των σοσιαλιστικών κρατών. Θεωρείται από τους σοσιαλιστές παιδαγωγούς, και όχι μόνον από αυτούς, ολοκληρωμένη πρόταση και θεμέλιο επαγγελματικού προσανατολισμού και επαγγελματικής εκπαίδευσης. Τη φιλοσοφία της επέβαλαν οι εξελίξεις στον τομέα  των επιστημών και της τεχνικής, οι οποίες οδήγησαν σε μια ευρύτερη αντίληψη για τη μόρφωση των πολιτών και στην ανάγκη δημιουργίας της απαραίτητης υλικοτεχνικής βάσης για την ανάπτυξη της νέας κοινωνίας.

Η πολυτεχνική εκπαίδευση κατά τη διαδικασία προετοιμασίας των μαθητών στη ζωή και στην εργασία υπηρετεί τους εξής σκοπούς: α) να εξοικειωθούν οι τρόφιμοι του σχολείου με την τεχνική, την τεχνολογία και την οργάνωση των βασικών κλάδων της σύγχρονης παραγωγής, β) να κατανοήσουν τις γενικές επιστημονικές αρχές της παραγωγής, γ) να αποκτήσουν πρακτικές εμπειρίες και τεχνικές δεξιότητες και δ) να αποκτήσουν, μέσα από τη συμμετοχή τους στην παραγωγική διαδικασία και την προσπάθειά τους για την οικονομική και πολιτιστική ανόρθωση της χώρας, τη συναίσθηση της προσωπικής τους ευθύνης για τη συμβολή τους στο παρόν και στο μέλλον στο έργο της οικοδόμησης της νέας κοινωνίας.

Η πολυτεχνική εκπαίδευση είναι μια επιτυχής θεωρητικά σύνθεση παράλληλου προβληματισμού στο αντίστοιχο στοιχείο του κοινωνικού εποικοδομήματος του Marx και του Engels. Οι δύο στοχαστές προβληματίστηκαν σχετικά με τη σχέση της εκπαίδευσης με την εργασία και τη ραγδαία ανάπτυξη της βιομηχανίας, της γεωργίας και των μέσων συγκοινωνίας, με τη μηχανοποίηση και τον αυτοματισμό της παραγωγής, γεγονότα που συνδέονται με την οικονομική μεταβολή που χαρακτηρίζει τη βιομηχανική επανάσταση. Οι εξελίξεις αυτές στην οικονομία οφείλονται στην διεύρυνση των ορίων της επιστήμης και της τεχνολογίας και προϋποθέτουν εργατικό δυναμικό εξοικειωμένο με τα βασικά στοιχεία της επιστήμης και της τεχνολογίας, με τελικό σκοπό να συμβάλουν στην ανάπτυξη της παραγωγής, που σημαίνει υψηλότερο βιοτικό επίπεδο. Η εκπαίδευση αυτή επομένως επιδιώκει να εξοικειώσει το παιδί ή τον έφηβο με τις αρχές όλων των μηχανισμών της παραγωγής, να συνηθίσει δηλαδή το παιδί στο χειρισμό των πιο απλών εργαλείων της παραγωγής. Δεν πρόκειται για μια ειδική ύλη διδασκαλίας, αλλά τα διδασκόμενα μαθήματα πρέπει να τα  διαπερνά κάποιο «πολυτεχνικό» πνεύμα. Ο Παπαμαύρος βεβαιώνει ότι σύμφωνα με τη μαρξιστική αντίληψη πολυτεχνική εκπαίδευση «είναι η διανοητική εκείνη μόρφωση που με όχημα τη διδασκαλία προσφέρει στους μαθητές τις βασικές γνώσεις και τις βασικές αρχές όλων των βασικών ενεργειών της παραγωγής και τους ασκεί στη χρήση των απλουστέρων εργαλείων των κυριοτέρων ειδών της ενεργείας».

Ο Μάριο Μανακόρντα μας πληροφορεί πως στις «Οδηγίες» ο Marx χρησιμοποιεί μια μόνο φορά τον όρο εκπαίδευση ή «πολυτεχνική» εκπαίδευση (polytechnical training), πλάι στον πιο συχνό «τεχνολογική» (tecnological), για να δείξει την εκπαίδευση στην προοπτική του σοσιαλισμού. Στο «Κεφάλαιο» ο όρος «πολυτεχνική» αναφέρεται στις σχολές, στις οποίες προσφέρεται βιομηχανική εκπαίδευση, ακατάλληλη, όπως τη χαρακτήριζε ο Marx το 1847, για να τροποποιήσει τη σχέση εργασίας και εργάτη. Ο όρος τελικά που υποστηρίχτηκε από το Marx ως ο πυρήνας της εκπαίδευσης του μέλλοντος είναι τεχνολογική εκπαίδευση σε αντίθεση με τον όρο «τεχνολογία», που οδηγεί στο χαρισμένο από την αστική τάξη στους εργάτες «πολυτεχνικό» σχολείο. Ο «μαρξικός» όρος «πολυτεχνισμός», λέει ο Μανακόρντα,  υπογραμμίζει το θέμα της «διαθεσιμότητας» για τις ποικίλες εργασίες ή για την ποικιλομορφία των εργασιών, επιθυμώντας για τον μελλοντικά εκπαιδευόμενο εργάτη μια πολυεπαγγελματική προετοιμασία και απορρίπτοντας τη διαίρεση της εργασίας που επιβάλλει το σύγχρονο εργοστάσιο, με στόχο την παρεμπόδιση της ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Ενώ η τεχνολογία υπογραμμίζει με την ενότητα θεωρίας και πρακτικής το χαρακτήρα ολότητας ή πολυπλευρικότητας του ανθρώπου, η εκπαίδευση που προσφέρει το εργοστάσιο στους εργάτες τους περιορίζει σε μόνη τη χειρωνακτική ή σε μόνη τη διανοητική πλευρά της παραγωγικής δραστηριότητας. Ο Marx προβάλλοντας μια θεωρητική και πρακτική μαζί διαμόρφωση, αντιτίθεται στην αρχική διαίρεση μεταξύ διανοητικής και χειρωνακτικής εργασίας, που την εντείνει το σύγχρονο εργοστάσιο». Το αίτημα του Marx για ολόπλευρη ανάπτυξη του ατόμου μπορεί να εννοηθεί μόνο με τη συμμετοχή του στις πραγματικές συνθήκες εργασίας και την απόκτηση εμπειριών. Η εργασία ως παραγωγική διαδικασία αποβαίνει στοιχείο της δημιουργικής ανθρώπινης σκέψης, ασκεί μορφωτική επίδραση πάνω στον άνθρωπο και αποτελεί ουσιαστικό σύνδεσμο ανάμεσα στην παραγωγή και την εκπαίδευση.

Η πολυτεχνική εκπαίδευση δεν πρέπει να ταυτίζεται με την επαγγελματική εκπαίδευση. Είναι γενική εκπαίδευση και λαμβάνει υπόψη τις δυνατότητες και την ηλικία του παιδιού, τις απαιτήσεις και το εκπαιδευτικό επίπεδο των μαθητών και τις ανάλογες με την περιφέρεια δομές  και δυνατότητες της παραγωγής και της οικονομίας. Ο πολυτεχνισμός νοείται στη διπλή αναφορά ως μέθοδος και ως περιεχόμενο της διδασκαλίας. Και όπως υποστήριζαν ο Lenin και η Κrupskaja η σύνδεση του περιεχομένου ενός μαθήματος με το υλικό και των άλλων μαθημάτων κατά τη διδασκαλία βοηθά τον μαθητή  να ανασυνθέσει τις γνώσεις του και να αποκτήσει ενιαία κοσμοθεωρία. Με τη φιλοσοφία της αυτή η πολυτεχνική εκπαίδευση αποβλέπει στην προετοιμασία ατόμων ικανών για εργασία και κοινωνική ζωή με την απόκτηση κατάλληλων γνώσεων, με την ανάπτυξη δεξιοτήτων, με την εξοικείωση στο χώρο της εργασίας και τα προβλήματα της παραγωγής. Στη σοσιαλιστική κοινωνία, γράφει ο Engels, η εργασία και η παιδεία θα πρέπει να είναι αλληλένδετες και θα πρέπει να παρέχεται μια πολύπλευρη τεχνική μόρφωση, καθώς επίσης και ότι κάθε επιστημονική εκπαίδευση πρέπει να στηρίζεται και σε πρακτική εξάσκηση.

Έτσι απομακρύνεται η μονομέρεια της αγωγής, αποφεύγεται ο κίνδυνος της ανερμάτιστης θεωρίας, εξορκίζεται η αβεβαιότητα της άγνοιας και υλοποιείται ο τελικός στόχος της σοσιαλιστικής εκπαίδευσης, που είναι η ολόπλευρη ανάπτυξη του ανθρώπου, καθώς τα μέσα παραγωγής συνδυάζονται αρμονικά με τις εκπαιδευτικές λειτουργίες. Σε αντίθεση με το φιλελεύθερο εκπαιδευτικό ρεύμα, το οποίο δημιούργησε το ιδεολόγημα της αξίας της χειρωνακτικής εργασίας στην προσπάθειά του να μεταστρέψει τις κοινωνικές προτιμήσεις και να πείσει για την ανάγκη δημιουργίας δικτύου τεχνικοεπαγγελματικής εκπαίδευσης, το αριστερό εκπαιδευτικό ρεύμα προχώρησε στη δημιουργία ανάλογου ιδεολογήματος που τονίζει την αξία και την ανάγκη της εργασίας των μαθητών. Ιδεολόγημα, το οποίο συνδέεται με τη συναντίληψη των Marx και Engels ότι η εργασία δημιούργησε του άνθρωπο.


Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s