Η Ρόζα Ιμβριώτη για τη διδασκαλία του μαθήματος της ιστορίας

Η αρθρογραφία της Ιμβριώτη για την ιστορία

Θα προσεγγίσουμε καλύτερα τη μέθοδο, τη μορφή και την πορεία της διδακτικής του μαθήματος της ιστορίας από σχετική επιστημονική μελέτη που δημοσίευσε η παιδαγωγός στο περιοδικό Αναγέννηση [1]. Θα επιβεβαιώσουμε ακόμα ότι και η πολιτική της τοποθέτηση συνηγορούσε στη διευρυμένη αυτή αντίληψη της διδασκαλίας του μαθήματος, όπως διαμορφώθηκε από την επίδραση της μαρξιστικής σκέψης, της οποίας θιασώτης υπήρξε και η παιδαγωγός από την νεαρή της ηλικία.

Σύμφωνα με τις εξελιγμένες παιδαγωγικές αντιλήψεις, ο σκοπός της ιστορίας στη Μέση εκπαίδευση, όπως αναφέρει η παιδαγωγός, είναι να γνωρίσουν τα παιδιά τους νόμους και τη γένεση της σημερινής κοινωνίας. Επειδή όμως η σημερινή κοινωνία είναι και αυτή ένας σταθμός στην ανθρώπινη εξέλιξη, να δώσει η ιστορία την εξέλιξη αυτή στο σύνολό της με έμφαση στα σημεία που βοηθούν τα παιδιά να συνειδητοποιήσουν την «έννομη πορεία της». Έτσι θα κατορθώσει το παιδί να «στηρίξει ιστορικά» το παρόν και να το γνωρίσει. Η πραγματοποίηση του σκοπού αυτού απαιτεί και ένα ορισμένο πλάτος. Αφού ο σκοπός ορίζει να γνωρίσει το παιδί την ανθρώπινη πορεία στο χρόνο και τον τόπο, δεν είναι δυνατόν να περιορίσει τον ορίζοντά του μόνο σε ένα επίπεδο ζωής, πολιτικό ή πολεμικό για παράδειγμα. Είναι απαραίτητο να πάρει ολόκληρη τη ζωή της ανθρωπότητας εξελικτικά σε όλα της τα επίπεδα και στα υλικά και στα πνευματικά. Θα εξετάσει τα διάφορα γεγονότα αλυσιδωτά κατά τη λογική τους συνάφεια, ώστε να μη χάσει ο μαθητής το σύνολο της ζωής. Τέλος, δεν θα παραλείπεται η συνολική ζωή της κάθε χώρας να τοποθετείται στη συνολική εξέλιξη της ανθρωπότητας, σε μια πορεία από το κέντρο προς την περιφέρεια.

Στη συνέχεια καθορίζει ως εξής το σκοπό του βιβλίου: Από μια σχολική ιστορία θα ζητούσαμε «μια σύντομη, καθαρή αιτιολογική έκθεση, προωρισμένη να δώση τα ουσιαστικά στοιχεία της κάθε εποχής· έτσι όμως που να φαίνεται η επίδραση και η εξάρτηση που έχουν αναμεταξύ τους αυτά τα στοιχεία, όπως και η σημασία και η θέση που έχει το σύνολο αυτό στην όλη εξέλιξη». Με πυξίδα λοιπόν τον προορισμό του διδακτικού βιβλίου επιλέγεται και το προς εξέταση γνωστικό υλικό. Η επιλογή του υλικού στηρίζεται στη βασική αρχή : «η παιδεία πρέπει να ξεκινάη από τη σημερινή ανθρώπινη κοινωνία και εκεί να τελειώνη». Επειδή η παιδεία «φτιάνει ανθρώπους για τη ζωή τη σημερινή», θα διδάξει από το παρελθόν ό,τι θα βοηθήσει στην κατανόηση και την εξυπηρέτηση της παρούσας ζωής. Με άξονα τις αρχές αυτές προτείνει και τη λογική σειρά διαίρεσης της διδακτικής ύλης: α) να εξεταστεί πρώτα η φύση και η θέση της χώρας που πρόκειται να μελετηθεί, β) να ερευνηθούν οι απαρχές του λαού που κατοικεί στο συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο, γ) να μελετηθούν οι προκάτοχοι και ο πολιτισμός τους πάνω στον οποίο στηρίχτηκαν οι νεήλυδες.

Σχετικά με τη γεωγραφική θέση της χώρας το βιβλίο θα δώσει τον οριζόντιο και κάθετο διαμελισμό της, δηλαδή τους φυσικούς δρόμους, τα βουνά και τις θάλασσες οι οποίοι είναι ρυθμιστικοί παράγοντες των σχέσεων του ίδιου του λαού και των συναλλαγών του με τους γείτονες. Επίσης η γεωγραφία του τόπου θα δείξει και τις μορφές της οικονομικής ζωής του λαού. Το κεφάλαιο που αφορά στις αρχές που διέπουν την κοινωνία ενός λαού  το χωρίζει: σε υλική ζωή, οικογένεια, καθεστώς περιουσιακό, πολιτική και κοινωνική οργάνωση, πνευματικά και καλλιτεχνικά φανερώματα, θρησκεία. Το ίδιο διάγραμμα θα ακολουθηθεί για να δοθεί και η εικόνα του προκατόχου λαού. Μέσα από το σχεδιάγραμμα αυτό θα γνωρίσει ο μαθητής τους σταθμούς της ανθρώπινης εξέλιξης με βάση το υλικό που χρησιμοποιούσε ο άνθρωπος σε κάθε εποχή. Το υλικό αυτό είναι «που δίνει τον τόνο» σε όλες τις άλλες εκδηλώσεις της ανθρώπινης κοινωνίας. Η έμφαση στο υλικό στοιχείο και η σύνδεσή του με τα άλλα στοιχεία της ζωής μας δίνει την ιστορική συνέπεια. Η διάταξη του υλικού με βάση τη φυσική σειρά,  γεωγραφία, λαός, προκάτοχοι μας δίνει το ιστορικό πλαίσιο.

Ο ρόλος του δασκάλου κατά τη διδασκαλία του μαθήματος της ιστορίας είναι και αυτός πολύ καθοριστικός για την επιτυχή πραγμάτωση του σκοπού του μαθήματος. Ο δάσκαλος πρέπει να γίνει η ψυχή της διδακτέας ύλης. Να τη συμπληρώσει και να τη φωτίσει πολύπλευρα. Στόχος του θα είναι όχι μόνο να κατακτήσει το παιδί το γνωστικό υλικό, αλλά να αποκτήσει και την ικανότητα να σκέφτεται και να κρίνει το γνωστικό υλικό. Επίσης να το καθοδηγήσει, ώστε να φτάνει σε γενικά συμπεράσματα, να του διδάξει τα αίτια των ατομικών και των ομαδικών πράξεων και να του κάνει συνειδητή τη νομοτέλεια που διέπει τα ιστορικά γεγονότα. «Με μια λέξη, να το συνηθίση να βλέπη και να στοχάζεται όπως ο ιστορικός, να του γεννήση, όπως λένε, πνεύμα ιστορικοκριτικό, που είναι και ο τελικός σκοπός της διδασκαλίας της ιστορίας».

Το μάθημα της ιστορίας, το βιβλίο, ο δάσκαλος και η μέθοδος διδασκαλίας του θεωρούνται από την παιδαγωγό σημαντικό μέσο για την πολιτική διαπαιδαγώγηση του μελλοντικού πολίτη, γιατί το μάθημα της ιστορίας: α) ασχολείται με τον άνθρωπο σε όλες του τις εκδηλώσεις, β) δίνει ολάκερη και ενιαία την εθνική ζωή, γ) καλλιεργεί στο παιδί τη θέληση να γίνει ενεργό μέλος της κοινωνίας του μέσα από την κατανόηση της ζωής και της δράσης του λαού του και δ) εξευγενίζει το νέο και τον καθιστά πρόθυμο για κάθε θυσία μέσα από την συνειδητοποίηση των αγώνων και των προσπαθειών της ανθρωπότητας για να εξελιχθεί. Στη συνέχεια θα υποστηρίξει την επιστημονική εξέταση των ιστορικών γεγονότων ως την πλέον αντικειμενική και θα ισχυριστεί ότι αυτή τη μέθοδο, την επιστημονική, εφάρμοσε στο Μ.Δ. με βάση την αρχή «…ένα αντικειμενικό αντίκρυσμα θα δώση ένα ποσό από ιστορικές αλήθειες που αυτές πρέπει να διδαχτούν τα παιδιά».


Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s