Εκπαιδευτική και Παιδαγωγική δράση της Ρόζας Ιμβριώτη

Σοσιαλισμός και Εκπαίδευση στην Ελλάδα.

Στην Ελλάδα οι σοσιαλιστικές ιδέες εμφανίστηκαν επίσημα το 1907, όταν δημοσιεύτηκε το βιβλίο του Σκληρού Το Κοινωνικό μας Ζήτημα. Η σοσιαλιστική σκέψη της περιόδου 1907-1925 εκφράζεται από επώνυμους διανοούμενους, που δραστηριοποιούνται για την αναβάθμιση και τον εξευρωπαϊσμό της ελληνικής κοινωνίας κυρίως μέσα σε πολιτικούς συλλόγους. Οι πρώτοι αυτοί φορείς των σοσιαλιστικών ιδεών βασικό στόχο έβαλαν την οικονομική και πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης και ελάχιστα ασχολήθηκαν με θέματα εκπαίδευσης. Σε θέματα εκπαίδευσης συντάχτηκαν αρχικά στο πλευρό των δημοτικιστών και υποστήριξαν την επικράτηση της δημοτικής γλώσσας και την αναμόρφωση της εκπαίδευσης ως στοιχείων για την αναβάθμιση της ελληνικής κοινωνίας, χωρίς συγκεκριμένο πρόγραμμα. Σοβαρότερα αντιμετώπισε την υπόθεση της εκπαίδευσης την περίοδο εκείνη ο Αλέξανδρος Δελμούζος. Ο παιδαγωγός ως μέλος της ομάδας των «Κοινωνιολόγων» από τη σύστασή της το 1908, θα την ακολουθήσει στην ίδρυση του «Λαϊκού Κόμματος» το 1910, θα συνεργαστεί στη σύνταξη του κοινωνικού του προγράμματος και θα διαμορφώσει τις προτάσεις του εκπαιδευτικού του προγράμματος[1].

Σε θέματα εκπαίδευσης την ίδια περίοδο σημαντικότερη θεωρείται η προσφορά του Εκπαιδευτικού Ομίλου, ο οποίος με τις προσπάθειές του συγκέντρωσε το ενδιαφέρον όλων των διανοουμένων. Οι αποτυχημένες προσπάθειες για εκπαιδευτική μεταρρύθμιση θα υποχρεώσουν το  φωτισμένο παιδαγωγό Δημήτρη Γληνό ανοιχτά να υποστηρίξει πως το θέμα της εκπαίδευσης είναι ευρύτερα πολιτικό και πως αν δεν αλλάξουν οι αντικειμενικές κοινωνικές συνθήκες, μεταρρύθμιση δεν θα μπορούσε να καρποφορήσει στο ελληνικό έδαφος. Ήδη το 1926 οι ζυμώσεις μέσα στον Εκπαιδευτικό Όμιλο είχαν κορυφωθεί και σοσιαλιστές και ριζοσπάστες παιδαγωγοί ανοιχτά πλέον υποστήριζαν ότι μεταρρύθμιση εκπαιδευτική δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί στο πλαίσιο του αστικού κράτους[2]. Οι προβληματισμοί αυτοί δημιούργησαν ρήγμα στην ομάδα των παιδαγωγών του Εκπαιδευτικού Ομίλου και οδήγησαν στη διάσπαση το σωματείου το 1927. Το Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα που δημοσιεύει η Αναγέννηση λίγο πριν εκπνεύσει το 1926 έχει τη σφραγίδα του Γληνού και εκφράζει τις απόψεις όλων των αριστερών παιδαγωγών που ανήκουν στο ακρωτηριασμένο πλέον εκπαιδευτικό σωματείο. Το γεγονός επιβεβαιώνεται και από τις συνεχείς αναφορές του ΚΚΕ στο μεγάλο δάσκαλο και την εκπαιδευτική του σοφία, όταν αναπτύσσει τα δικά του εκπαιδευτικά προγράμματα στα νεώτερα, μετά το 1940, χρόνια.

Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα περιλαμβάνει επτά βασικές αρχές και δέκα αιτήματα. Οι βασικές αρχές του προγράμματος προβλέπουν: 1) την καλλιέργεια και την πνευματική εξύψωση όλου του λαού ανεξαρτήτως κοινωνικής προέλευσης, 2) τη δημιουργία ηθικής, αυθύπαρκτης, κοινωνικής προσωπικότητας μέσα από την ιδέα της δημιουργικής εργασίας, η οποία θα κυριαρχεί στα αναλυτικά προγράμματα και τις διδακτικές μεθόδους, 3) την καθοδήγηση των παιδιών του ελληνικού λαού στην ειρήνη και τη συνεργασία με τους άλλους λαούς με βάση το ιδανικό του καθολικού ανθρωπισμού, 4) την εκδημοκρατικοποίηση της παιδείας. Αυτό σημαίνει από ταξική να γίνει αταξική και να αποβλέπει στη διαπαιδαγώγηση όλων των Ελλήνων, ανδρών και γυναικών, πλούσιων και φτωχών «ανάλογα με την εσωτερική δυναμικότητα» του καθενός. Έτσι το κάθε άτομο θα πετύχει την τέλεια ανάπτυξη της προσωπικότητάς του, και ο λαός στο σύνολό του θα ανυψωθεί και θα προοδεύσει πολιτιστικά, 5) τη θεμελίωση της παιδείας στη δημοτική γλώσσα και τα ζωντανά στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού, 6) τη δυνατότητα κάθε Έλληνας να δέχεται και να αφομοιώνει δημιουργικά τις αληθινές διανοητικές και ηθικές κατακτήσεις των άλλων λαών και 7) το σεβασμό της ατομικότητας του κάθε παιδιού, ώστε το κάθε παιδί να εκπαιδεύεται στη βάση των ατομικών του ιδιαιτεροτήτων.

Τα αιτήματα προβλέπουν: 1) αναδιάρθρωση της παιδείας στο πνεύμα της δημοκρατίας· μόρφωση για όλα τα ελληνόπουλα και των δύο φύλων ως τα 18 τους χρόνια στο δημοτικό και στα μετέπειτα γενικά ή επαγγελματικά ή συμπληρωματικά σχολεία με μοναδικό κριτήριο τις ικανότητες των μαθητών και όχι την κοινωνική τους προέλευση· τα σχολεία αυτά να οργανωθούν στη βάση των επιστημονικών εξελίξεων της ψυχολογίας, των ενδιαφερόντων των παιδιών και στις ανάγκες των επαγγελμάτων, 2) πρόβλεψη και φροντίδα της Πολιτείας για ενότητα των εκπαιδευτικών προγραμμάτων και ανάσχεση της αποσπασματικότητάς τους, 3) αυτοδιοίκηση και αποκέντρωση της ελληνικής παιδείας, ώστε τα σχολικά θέματα να τεθούν στο κέντρο των λαϊκών ενδιαφερόντων, προς τόνωση του συναισθήματος ευθύνης για το μέλλον των παιδιών της Ελλάδας, 4) αναπροσαρμογή των σχολικών προγραμμάτων, ώστε να ευθυγραμμιστούν με τους σκοπούς του σχολείου και τις γενικές αρχές που μόλις αναφέραμε, 5) αλλαγή της διδακτικής μεθόδου με στόχο όχι τη γνώση αλλά τη δράση, την κίνηση και την αυτενέργεια των μαθητών, με σκοπό τη σύνδεσή τους με τη ζωή· οι δάσκαλοι καθοδηγητές των μαθητών στο δρόμο προς τη μάθηση και τη ζωή, 6) μόρφωση και επιμόρφωση του δασκάλου «βαθειά, πλούσια και επιστημονική», με παράλληλη αναβάθμιση της κοινωνικής του θέσης, 7) επιστημονική κατάρτιση των δασκάλων με αποστολές εκπαιδευτικών στο εξωτερικό για τη στελέχωση ανώτατων θέσεων, 8) υλικοτεχνική υποδομή και εμπλουτισμός της Παιδείας με κατάλληλα σχολικά κτήρια και ό,τι άλλο είναι απαραίτητο για την άρτια λειτουργία των σχολείων, 9) πρόνοια για τα περισχολικά ιδρύματα όπως νηπιοτροφία, παιδοκομεία, εξοχικά σχολεία κλπ και 10) διοργάνωση λαϊκής μετεκπαίδευσης από σχολεία αναλφαβήτων ως την ίδρυση λαϊκών πανεπιστημίων για τη μορφωτική ανύψωση όλου του λαού[3].

Η διακηρυγμένη τοποθέτηση του Γληνού πως η λαϊκή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση πρέπει να στηριχτεί στις αδικημένες κοινωνικά λαϊκές τάξεις, οι οποίες έχουν συνείδηση των κοινωνικών προβλημάτων τους και αγωνίζονται για τη δικαίωση των αιτημάτων τους, συνηγορεί με τις ανοργάνωτες ως τότε εκπαιδευτικές θέσεις του ΚΚΕ και δε βρίσκεται σε αντιπαράθεση με το πολιτικό τους στήριγμα[4].

Στα χρόνια που ακολούθησαν οι αριστερές πολιτικές δυνάμεις αναλώθηκαν περισσότερο σε πολιτικούς αγώνες και προσπάθειες αντιμετώπισης των διώξεων που εξαπέλυσε εναντίον τους το αστικό κράτος και λιγότερο σε εκπαιδευτικά θέματα. Με νέα πρόταση εκπαιδευτική θα εμφανιστεί πάλι το ΚΚΕ στην περίοδο της Εθνικής Αντίστασης. Τότε οι εκπαιδευτικοί και οι παιδαγωγοί του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ θα εκπονήσουν «Το Σχέδιο μιας Λαϊκής Παιδείας», που αποτελεί ολοκληρωμένη εκπαιδευτική πρόταση και όλοι ομολογούν ότι εμπνευστής του είναι ο Δ. Γληνός. Ο φωτισμένος δάσκαλος ουδέποτε έπαψε να μελετά, να ερευνά και να προβληματίζεται σε θέματα εκπαίδευσης και της δυναμικής της επίδρασης στην αναμόρφωση της κοινωνίας. Παρακολουθούσε τις αντίστοιχες εξελίξεις των άλλων χωρών της Ευρώπης, προσλάμβανε μηνύματα, τα επεξεργαζότανε και τα προσάρμοζε στην ελληνική πραγματικότητα με τη σφαιρική πολιτική του αντίληψη και ευφυΐα.


[1] Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του κόμματος των Κοινωνιολόγων περιελάμβανε τα εξής: πολλαπλασιασμό των εξαταξίων υποχρεωτικών δημοτικών σχολείων· συνεκπαίδευση αγοριών και κοριτσιών· υιοθέτηση της δημοτικής με σκοπό τη μετάδοση γνώσεων «θετικών» και «πρακτικών», που προέρχονται από τα πορίσματα των επιστημών και ανταποκρίνονται στις ανάγκες του λαού. Ακόμη το πρόγραμμα προέβλεπε τη σύσταση επαγγελματικών, βιοτεχνικών και γεωργικών σχολείων για τη βελτίωση της βιομηχανίας και της γεωργίας, την επιμήκυνση της Μέσης Εκπαίδευσης, τη διεύρυνση της διδασκαλίας των θετικών επιστημών και το διορισμό ειδικού καθηγητή για κάθε μάθημα με τη προϋπόθεση να επιτευχθεί η εξειδίκευση των Πανεπιστημίων. Βλ. Π. Νούτσος, Η σοσιαλιστική Σκέψη στην Ελλάδα, Τ. Β΄, εκδ. «Γνώση», Αθήνα 19942, σ. 69.

[2] Η Ιμβριώτη και ο Ιορδανίδης είχαν διατυπώσει την άποψη αυτή σε μια από τις δευτεριάτικες συγκεντρώσεις του ΕΟ. Βλ. «Οι συγκεντρώσεις του ΕΟ», π. Εργασία, Τ. Β΄, τχ. 9-10, Αθήνα, 15 και 30-1-1925, σ. 232.

[3] Δημοκρατία και Παιδεία, Το Εκπαιδευτικό μας Πρόγραμμα, π. Αναγέννηση, Χρονιά Α΄, τχ. 4, Αθήνα Δεκέμβρης 1926, σ. 185-187.

[4] Όπως είναι γνωστό το ΚΚΕ από το ιδρυτικό του κι όλας συνέδριο το 1918 παράλληλα με την ανάγκη στρατολόγησης διανοουμένων από το χώρο των σοσιαλιστών, όσο και από το χώρο των εργατών με σκοπό να μορφωθούν στις αρχές του σοσιαλισμού, ανάμεσα στα άλλα αγωνιστικά αιτήματά θέτει μαζί με το αίτημα «πολιτική ειρήνης, συνεννοήσεως και ειλικρινούς συνεργασίας με όλα τα κράτη» και το αίτημα: «Εκλαΐκευσις της εκπαιδεύσεως. Αυστηρά εφαρμογή της υποχρεωτικής εκπαιδεύσεως. Παροχή τροφής και των μέσων της διδασκαλίας εις όλα τα παιδιά υπό των δήμων και κοινοτήτων». Ζητάει ακόμα ανώτατο αριθμό 25 παιδιών για κάθε δάσκαλο, εκδημοκρατικοποίηση της εκπαιδευτικής διοίκησης, κατάργηση του άρθρου 107 του Συντάγματος 1911, την εισαγωγή της δημοτικής γλώσσας  σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης και ανοικοδόμηση σχολικών κτιρίων. Βλ. Το ΚΚΕ, Επίσημα Κείμενα, Τ. 1ος (1918-1924), εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα 1979, σ. 139.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s