Ο Θερσίτης

Ο Θερσίτης είναι πρόσωπο της ομηρικής Ιλιάδας. Τον συναντάμε για πρώτη και ίσως μόνη φορά στο Α της Ιλιάδας, σε μια δραματική καμπή του Τρωικού Πολέμου. Η ιστορία έχει ως εξής. Ο αρχιστράτηγος της τρωικής εκστρατείας Αγαμέμνονας κατά το δέκατο έτος του μεγάλου αυτού εμφύλιου σπαραγμού, θέλησε να δοκιμάσει τις αντοχές και την προθυμία των στρατιωτών και πολεμιστών του σ’ αυτή τη μεγάλη πολεμική επιχείρηση. Με τη σύμφωνη γνώμη των άλλων βασιλιάδων αποφάσισε να δηλώσει προς το στρατόπεδο ότι ο πόλεμος τελείωσε και ότι μπορούσαν επί τέλους οι βασιλιάδες και οι στρατιώτες τους να επιστρέψουν στις πατρίδες τους. Επειδή εξάλλου ήταν βέβαιοι πως η πρόταση θα γινοταν αποδεκτή με πολλή χαρά από τους κουρασμένους πολεμιστές, είχαν αναλάβει οι βασιλιάδες-μέλη του βασιλικού συμβουλείου να αναχαιτίσουν την ορμη της φυγής και να τη μετρέψουν με κατάλλλα λόγια σε ορμή πολέμου, προκειμένου να τελειώσει μια ώρα αρχύτερα η σφαγή. Τη δύναμη και το κουράγιο θα τα αντλούσαν ακριβώς από την επιθυμία της επιστροφής.

Πράγματι, ο  Αγαμέμνονας κάλεσε σε συγκέντρωση τους μακρυμάλληδες Αχαιούς και ανάμεσα στ άλλα τους ανακοίνωσε: «φεύγωμεν συν νηυσί φίλην ες πατρίδα γαίαν. Ου γαρ έτι Τροίην αιρήσομεν ευρυάγυιαν». Που θα πει: «Ας φύγουμε με τα καράβια μας για την αγαπημένη πατρική μας γη, γιατί πια δεν είναι να κυριεύσουμε την Τροία με τους πλατείς δρόμους». Τα ψεύτικα λόγια του Αγαμέμνονα για επιστροφή στην πατρίδα έκαναν όλους να τρέχουν πατείς με πατώ σε προς τα καράβια. Αλλά συμφωνα με το σχέδιο παρενέβαιναν οι άλλοι βασιλιάδες και με επιχειρήματα της καρδιάς και του φιλότιμου, αλλά όχι του νου, προσπαθούσαν να τους εμποδίσουν.

Όμως, όσο και αν είναι αφελείς οι άνθρωποι, έρχεται κάποια στιγμή, που καταλαβαίνουν τα παιχνίδια που παίζονται εις βάρος τους. Το θέμα είναι ποιος θα τολμήσει να υψώσει το ανάστημά του, να ξεσκεπάσει τους απατεώνες, που εκμεταλλεύονται τους απλούς ανθρώπους, στο όνομα του δικού τους αξιώματος. Τη συγκεκριμένη στιγμή βρέθηκε ο τολμηρός. Αυτός ήταν ο Θερσίτης.

Η επική ποίηση, όπως και η λυρική ποίηση, γράφτηκε για να υμνήσει η μεν πρώτη «τα κλέα», ανδρών ευγενών, η δε δεύτερη τα συναισθήματα επίσης ανδρών ευγενών.  Γι αυτό και τα ποιήματα τα τραγουδούσαν στις αυλές των βασιλέων, για να τους διασκεδάσουν και να τους δοξάσουν, ώστε να επιβιώσουν και οι συντεχνίες των ραψωδών και των ποιητών. Η μόνη ποίηση που είναι γέννημα του λαού και εκφράζει το λαϊκό αίσθημα, έστω και μέσα από τα πάθη των βασιλέων, είναι η δραματική ποίηση. Και επειδή η δημοκρατία γεννήθηκε μόνο στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Αθήνα, επίσης και η δραματική ποίηση ως λογοτεχνικό είδος άνθησε μόνο στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Αθήνα.

Αλλά κι αν ακόμη τα πράγματα είναι έτσι, κι αν η επική ή η λυρική ποίηση γράφτηκε για τους ευγενείς και τους βασιλείς, εν τούτοις, κι αυτό δεν πρέπει να το ξεχνάμε, γράφτηκε από ανθρώπους απλούς, λαϊκούς. Αυτοί οι άνθρωποι ίσως δεν θα έβρισκαν ποτέ το κουράγιο να πετάξουν κατάμουτρα στην κυρίαρχη τάξη την περιφρόνησή και την αδικία που εισέπρατταν από τη συμπεριφορά τους. Έβρισκαν όμως τρόπο, έστω και πλαγίως, να τους πουν αυτό που αισθάνονταν.

Ο Όμηρος είναι λαϊκός ποιητής και τα έπη του θεωρούνται δημοτικά τραγούδια. Η άποψη του λαϊκού τραγουδιστή, ως γνωστόν, εκφράζει το συλλογικό ασυνείδητο. Σε ποιου το στόμα θα έβαζε τα λόγια τα δικά του ο ποιητής  για να καταγγείλει αυτή την απάτη, που σκαρφιστηκαν οι εξουσιαστές,  χωρίς όμως να τιμωρηθεί κανείς; Ποιος στη συγκεκριμένη περίπτωση θα μιλήσει; Ο Θερσίτης. Άνθρωπος λαϊκός, απλός πολεμιστής της ζωής και του θανάτου. Θα καταγγείλει την αδικία που υφίστανται οι αδύνατοι από τους δυνατούς σε όλο της το φάσμα και θα υποστεί τις συνέπειες. Θα μείνει όμως στην ιστορία ως ο άνθρωπος που έστω και σε μια στιγμή της ζωής του ύψωσε το ανάστημά του ενάντια στους ισχυρούς.

Ας ακούσουμε πρώτα την καταγγελία του.  Απευθύνεται στον αρχιστράτηγο Αγαμέμνονα, που σκαρφίστηκε το θέατρο της επιστροφής. Να πούμε ότι ο τίτλος του αρχιστρατήγου είναι ανώτερος από τον αξιωματικό τίτλο του βασιλιά. Λέει λοιπόν με παρρησία στον Αγαμέμνονα: «Ατρείδη, για τι πράγμα παραπονείσαι πάλι, τι σου λείπει; γεμάτες είναι από χαλκό οι σκηνές σου και πολλές γυναίκες είναι μέσα διαλεχτές, που όταν τυχόν οι Αχαιοί κυριεύσουμε καμιά πολιτεία, σε σένα πρωτο απ΄όλους τις δίνουμε(…)» .Αλλά το φιλέτο της λείας το έπαιρνε πρώτος πάντα ο Αρχηγός του στρατού και κατόπιν οι άλλοι βασιλείς και άρχοντες. Σύμφωνα με το δίκαιο του πολέμου της εποχής, όταν κουρσεύανε κάποια πόλη, τα καλύτερα από τα λάφυρα, όπως γυναίκες, παιδιά, πολύτιμους λίθους, μέταλλα κλπ τα μοιράζονταν μεταξύ τους οι νικητές βασιλιάδες. Για τους πραγματικούς πολεμιστές όμως μένανε τα ψίχουλα, αν μένανε.  Και συνεχίζει ο Θερσίτης » Δεν ταιριάζει να είσαι αρχηγός και να ρίχνεις τους Αχαιούς σε δυστυχίες». Στη συνέχεια απευθύνεται στους Αχαιούς, που παρακολουθούν μουδιασμένοι: «ω πέπονες, κάκ’ ελέγχε’, Αχαιίδες, ουκέτ’ Αχαιοί…». Που θα πει: «χαλβάδες, ρεζίληδες, Αχαιίδες,  όχι πλέον Αχαιοί! Ας γυρίσουμε στα σπίτια μας με τα καράβια μας και ας τον αφήσουμε αυτόν στην Τροία εδώ να χωνεύει τα τιμητικά του δώρα, για να δει αν και εμείς τον βοηθούμε κάπως ή όχι».

Ας δούμε τώρα πώς περιγράφει τον Θερσίτη ο Ποιητής των ποιητών, για να δείξει στους ευγενείς ότι δεν αξίζει αυτός, έτσι για να φυλάξουμε και τα νώτα μας. «Ήταν ο πιο άσχημος άνθρωπος, που ήλθε στο Ίλιον. Στραβοκάνης και κουτσός από το ένα πόδι, οι ώμοι του γυρισμένοι προς τα μέσα, σμιγμένοι πάνω από το στήθος του και από πάνω είχε ένα μακρουλό κεφάλι, όπου φύτρωναν τρίχες αραιές».

Στη συνέχεια να δούμε πώς τον αντιμετώπισε το στρατόπεδο και ιδαίτερα ο Οδυσσέας. Ο παμπόνηρος Κεφαλονίτης, τον έβρισε, του είπε πως δεν είχε δικαίωμα να βρίζει τους βασιλιάδες και μάλιστα τον Αρχιστράτηγο και τέλος τον απείλησε: «αν σε πετύχω άλλη μια φορά να λες ανοησίες όπως τώρα, να μην κάθεται πια το κεφάλι του Οδυσσέα στους ώμους του…αν δε σε πιάσω και δε σου βγάλω τα ρούχα, τη χλαίνα και το χιτώνα και αυτά που σου σκεπάζουν τη ντροπή, και σένα δε σου πατήσω ένα γερό ξύλο και δε σε στείλω από εδώ που είμαστε μαζεμένοι να πας στα καράβια κλαίγοντας». Τέλος τον χτύπησε με το σκήπτρο του άγρια στην πλάτη, δημιουργώντας του αιμάτωμα.

Αυτό ήταν το τίμημα τηςπαρρησίας του Θερσίτη. Όμως, αν λούφαξε από φόβο και έκλαψε από ντροπή και από το άδικο που τον έπνιγε, αυτός ο λαϊκός ομηρικός αναρχικός και αντιεξουσιαστής έγινε το σύμβολο της αντίστασης κατά του αυταρχισμού. Να του μοιάσετε, αλλά τα βέλη σας να πέφτουν μόνο εναντίον των αδίκων και όχι αδιάκριτα.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s